Ефтим Клетников. АНГЕЛОТ ОД КУРБИНОВО ВОДА ШТО ИЗВРЕ ОД ПРСТЕНОТ НА НЕВЕСТАТА Пупењето е блесок на подземно езеро. Зкопаното тело на Неветста започнува повторно богато и пречисто да дише и сè е подготвено за обнова на свеченоста: ѕвездите се отвораат над ливадите леските фрлаат рубин во кладенецот. Само свршеникот погоден од знаците на пролетта са ноќ во бавчата го наслонува увото на пупките не би ли го наслушнал шумот на длабоката Вода што извре од Прстенот на невестата. МОДЕР ВИР На мајка ми Во Малешевските долини распупуваат црешите како да ти се креваат од душата. Ѕвона. Бели рани. Речи колку Занесени сега заедно со тебе сонуваат ѕвезди, колку морни езди, а коњите им – заледени во модер вир под земја. ТАЖАЧКА ЗА ПАТНИКОТ Кога пресекоа јаболко, смртта веќе одамна беше пролетала над Дрвото: свечено и црвено. Само се виде оти последниот залез ти беше нацртал на усните стебло со вишни од твојот крај, а рамењата оптегнати меѓу водите и небото ти беа уште сребрени од поленот со кого од огромна амфора те полеваа бавчите додека ја напушташе познатата долина. Сега во далек предел, зад многу смајни планини си го испружил телото; и што ако што туку не си станал закопан зрак по чија скапоцена нијанса ќе се отима самото дрво за да ги разместува тешките сенки меѓу Стеблото и Птицата која осамена остана да ти го продолжува примерот. Налактен на подземното пеење на изворите сега веќе не ќе го будиш цвеќето на оној пијан рид што ѐ даваше постојана височина на кулата во твоето детско срце. Ни дом ни прстен ни невеста; само ливади и потоци. Што те натера да се искачуваш по работ од виножитата и да собираш осветлена преѓа за огромното платно на твојот чудесен разбој? Вечерта е тешка како твојата последна стапка о, Патнику. Беспрекорно заспан, не можеме да те разбудиме, а и што те оплакуваме толку самрачно ние тажачки, кога ти го гледаме лицето како престорено во Чинија со овошје стои меѓу ѕвездите. Си го раздаде лицето на светлините о, Патнику! МРТОВЕЦОТ И РУЖАТА Во свила, брокот, во мирисни и тивку звуци тој беше парче одронета светлина, и се чинеше постојана веќе. Беше смирен како засолнета вода; беше озрачена ронка фрлена во залезот во длабока долина да одѕвонува долго, сè додека не ја впие како ветена нежност во себе душата на осамен човек загледан врз сината скрама на плодовите наталожена од дишењето на мртвите. Испружено и прозрачно телото му беше балсамиран зрак, траен печат во темен саркофат на женско срце. Ох, тие што лелекаа по него таа ноќ модро цвеќе корнеа во грлото, а ѕвезда и луња во тивкиот му пејсаж на лицето се огледуваа како во длабоко езеро. И го слегуваа, го слегуваа са ноќ младото тело гробарите како фенер низ темните пластови на столетијата. Изморени до коренот на Ружа го положија - за поглед кон озон и виножита. Тие што копнееја по него оваа и идните пролети кога градините разлистуваа под нежниот допир на Исчезнатите, никогаш не знаеја точно дали повеќе него или ружата ја оплакуваат. А нему лицето по полноќ, секогаш почнуваше да му клокоти во латиците – и многу што бараа лек од урок и осаменост наслушнуваа со уво отворено како кон море, но никој никогаш не узна дали мртовецот ружата или ружата повеќе го љубеше мртовецот, во ноќ додека се разговараа нивните тивки светлини. НА ПОЛНОЌ СÈ Е МИРНО. ВО НАШИОТ ДОМ – САД ПОЛН СО ВОДА На полноќ сè е мирно. Во нашиот дом – сад полн со вода. Таинствена нишка што се провира низ него спојува раб на далечна ѕвезда со плимата и осеката на длабоките мориња. (Гробот на мајка ми, – сместен во точка од шум на струи и пена на светлина.) Во плодовите од овошките под Малешевските планини, толку бистро разлистени: вознемирен зодијак и заборавени огледала. А татко ми секогаш ноќе шета сам низ житата, додека месечината му заоѓа во крвта како во предел на самрачна флора. Двајца на ридот што се колнат во Допирот, а тој им ја подлокува почвата под себе – божем замолскан порој што се втурнал дотечен од непостојаната рана на пролетта. На полноќ сè е мирно. Во нашиот дом – сад полн со вода. Таинствена нишка што се провира низ него спојува раб на далечна ѕвезда со плимата и осеката на длабоките мориња. (Копа омајна светлина од лилјакова ружа, ранлива и нежна, некаде далеку ненадејно се сронува врз челото на Дете заспано во сината оморина на цутјето.) СМРТТА НА ГРАДИНАРОТ Кога умре градинарот тажачки со висок раст во болката му донесоа овошје и цвеќе на одерот да си ги препознава исчезнатите градини. Оплакувајќи го – го оплакува плодородието. Са ноќ му тажеа по ликот свилен што се отселува ("Метеору заѕидан во семката на црно јаболко") а ликот веќе му беше станал огромна долина со овошки и усните му беа вирче сјај, модер печат во кората на сите венчални плодови за идните столетија. ЖЕНИ ШТО ОСТАВИЈА КЛУЧ ДО МОРЕТО Жени што дојдоа со високи стебла во крвта оставија Клуч до морето и заминаа. Во одаите им затворени, во срцето: пластови на мирис од овошје, свила, ќуп со темно вино и тањир полн со ѕвезди останаа да напукнуваат под сјајот. Мажи што пристигнаа на брегот да го бараат клучот. Копнеењето им беше поток што извира од отворената кора на претежнат плод. Гласот, кога зборуваа за жените, по месечина, без трага им пропаѓаше во замрачениот ромор на водата, како тежок запис заветуван по многу времиња на идните истражувачи на морето. НЕ МИНУВАЈТЕ ПОКРАЈ НАПУШТЕНА ВОДЕНИЦА Не минувајте покрај напуштена воденица – водата што се преселила во смртта на воденичарот може да ве фати во матицата и да ве заврти како зрно меѓу тешките камења на неговата рана. Не минувајте покрај напуштена воденица – може глад да го зафати семејството на кое сте му и сад и храна на трпезата во Домот. ПРОШЕТКА ПОКРАЈ МОРЕТО На Фима Д. Сè се поместува елипсоидно штом ќе се нишнат во нашата душа препознаените длабочини на водите. Тогаш повторно како од пред столетија, Детска Стапка на брегот – да не изостане беспрекорната гравитација на морето. НАД НЕГРЕВО ИЗВИРА ИЗВОР Над Негрево извира Извор, доаѓа од непознаени длабочини, и темелот на Нашата Куќа има воден камен. Низ диво цвеќе, смреки, шибје, се провира несонуван блесок, и светка Сè наоколу како да станало огледало лицето на мајка ми. Рудите низ кои дотекува водата одбиваат да станат оружје, бидејќи се Прстен на раката од Оние кои од под земи го хранат големото весло на љубовните галии. Над Негрево извира Извор; сите празни стомни го сонуваат, а мене, кога заминувам да љубам, ми зажуборува меѓу усните. ЛЕТНА СЛИКА (1) Како некогаш и сега пак сме излегле во Градините со сонце полни – да ја славиме ведрината. Растворени во песната на птиците сенките се модро лице на спомените. Високо над стеблата нѐ лебди раката на висхитениот поздрав. Земјата не се забележува и плодовите се хранат ене од самата празнина – Светлината! И водите сега зреат во сликата што ја одразуваат. Затоа Амбарите ќе мораат да ги примат наесен заедно Овошјето и Морето. Време е кога небото е пијана чаша свето вино што наздравува во гробовите, а гробовите ги сели на небо чистата здравица на боговите. Се ниша Сè од сјај и омај и шуми како свила просторот. ... А можеби тоа блескаат само Водите на Детството. Никако да ја затвориме заборавената врата на Сонот. ПРОЛЕТ ДЕВОЈКИ ВО РИДОВИТЕ (Идењето на Големиот Љубовник) Тоа сега над нивната разлистена чедност возбудено греат зелените соспи на ридивите, та бран од бран се лелат и одблеснуваат латиците, како во огнена вода да се престорило тајното лице на Ружата што им го храни сè уште сонот на предците сталожен во нашата крв. Девојките што излегле сега во ридовите се Гравитација, па додека им удира во слабините восхитено веслото на водите, кон нив подеднакво се слеваат и сонцето и сенките. (Ох, колку е темен ноќе потокот кога им извира, пребликнат, во постелите и колку светол истовремено дење кога им го води, бистро, телото во морињата.) Девојките се и брег и пена заедно. Освежениот ритам на природата нив, ене, сосема ги растворил во прозрачното огледало на пролетта. Не како Дафне, по волја на боговите, а според нежниот закон на Хармонијата тие разлистуваат берејќи цвеќе, и небаре длабок корен им го врзал увото, наслушнуваат како зрее под ридовите златната жуца на рудите во кои, разбуден Пролетниот Ковач го кове прстенот за Големиот Љубовник што иде одново да го врати загубеното време на љубовта. Девојките му го наслушнуваат бакнежот во плимата што им се поткренала во крвта, на нивната жед, замаглена, беспрестан што расте. (На изворот сега му е најтешко, бидејќи мора да ја додржи полноводноста на реките и да избива низ каменот и сенките – за да го следи ритамот на Вјавачот што езди ден и ноќ на Сончев Коњ гонејќи си го лицето загубено во водите.) Лесно прскаат созвездијата над шумите и фаќа, кога се допирнуваме, кора лешникот во леските. Се кове прстенот за Големиот Љубовник што само се навестува растурајќи зраци од секој лист и пупка. Ќе избие ли, ќе избие ли конечно? Веќе пукнало на усните од Девиците Морето осветлено по рабовите и чудно темно во длабочините. Тој се претскажува. Можеби доаѓа. Ќе успее ли само да го додрже Бакнежот откако повторно ќе се сети, во самотен час, на неговата Замрачена Рана разлистена уште во Ведрото Време на нашето Ветување. ВО НОЌ КОГА ѝ ГО ПОДАВАА ПРСТЕНОТ Сè беше восхитено и на почетокот од болеста во ноќта кога ѐ го подаваа Прстенот; Модро соѕвездие озрачи Дрво во нејзината утроба, по работ од венчето плискаше полен, нежен зрак ја напукнуваше сенката на шумата и бистер вир го отвори лицето на Детето. Светлина. Хорови, А надвор удираше луња и са ноќ долот беше зелен ќуп за дождот и гласовите на Оние што се довикуваа засинето во тишина под цвеќето. Кукавица, тоа време, што леташе над ливадите пушташе жолто зрно во бакнежот на мртвите како во плодна нива. Во сенчест засек под бунарот на Етерот засолнет меѓу стеблото и окото на Бога, некаде манастир сал одмараше, додека малтерот потајум липаше по ангелот што се беше отселил да се искапе во засветканата флора на одајата невестина. Во ноќ кога ѐ го подаваа прстенот ветерот го беше скротил веслото во шумите слапови на нејзините слабини – и боровите се нишаа на височина од каде беа отворени кон сонцето: и Градот, и Кнезот. Долу под нив сал морето премалено одмараше и одново почнуваше да ги ниша чудесните длабочини и да отвора матица на непостојаната галија на страста. (Ох, цреша во гробиштата што расне сал знае колку тешки води крие прозрачноста на цутјето) Сè беше восхитено и на почетокот од болеста. Прстенот среде слатката темнина на крвта беше кобна гравитација за луњата и лицето на ангелот, додека светци, од таен сад, истураа светлина по неговиот раб и го оставаа да ноќева крај разлистената постела на Девиците срцето полно вино, мирта и месечина. Ох, прстенот таа ноќ беше Огледало откопано од под сината мувла на гревот. Една куќа во него со одаи соѕидани од тврд воздух, го чуваше љубоморно дишењето на предците порабено до чистиот ритам на изворот. Дете што спиеше врз помодрените им усни, престорено во Зрак се провираше низ клучалките и заскитуваше среде полодовите во кои вирје стаена светлина го преточуваше мракот. Во една семка во нив Мајка ми ја обликуваше сенката на идното дрво претскажано за виолетов пристан на јатото рането од благата облина на небото. Во ноќ кога ѐ го подаваа прстенот Исчезнатите се допирнуваа со воздишка, што беше причина: да цвета модро перуниката. НЕМА ГРОБ ОНОЈ ШТО ИЗЛЕГУВАШЕ ВО ЗОРИТЕ 1 Нема гроб Оној што излегуваше во зорите, да им го подари бистро окото на кладенците и да фрла, пеејќи псалми, жито во браздите. Со напор сличен на зреењето, полн чедност, тој го изнесуваше денот на височина, на која и Љубовта и Лебот беа храна на иста трпеза и ист пламен ги допирнуваше мртвите и живите. Така, секоја зора Тој беше одново клуч од магична одаја. Беше вода, оган, светлина од коренот што блеснува во листот на природата. Сеејќи, велше: Жито – и Водениците веќе вртеа, од што нѐ стануваше побогато времето во свеста; велеше: Дрво – и стеблата расчаталени, сами нѐ се креваа во нараснатиот простор на восхитот. 2 Со времиња, со пролети, сè така Тој во зорите со огнен чекор шеташе низ мракот од семињата, а ноќите светечки влегуваше да се помоли за плодородијата, додека над водениците и житата во крвта му ѕвонеа и молњата и облакот чиј гром, од браздите, сега се селеше над плодната постела на жената. Така; сè додека телото не му заноќи под ридовите, како јужна далга од која зеленото лице на флората го храни постојано своето свежо спокојство, овошките се возбудуваат и зреат, а сончогледот црпе светлина чиј занес потоа, до замор пречистен, го поли кандилото на мртвите, па нежана светлинка зачудена над гробовите издржува замрачен удар на небеска сенка. (Еве причина да разговараме чисто за душите чиј хор, како да е порабен со пена, нѐ вее свежина во сонот, па кога се разбудуваме наутро гледаме како, посреде темните шуми на тагата, нѐ се пробило и блеснало невино на работ шарено бранче цвеќе што плискало по са ноќ врз усните на мртвите љубовници). 3 Нема гроб Оној што излегуваше во зорите. Тоа тело, тој ведер поток под земјата што растворил и светлина и сенка во себе – и сега мирува и, модер, само го задржува питомото лудило на корењата, од што и окото како плодовите нѐ созрева во боите. И цвета Сè; И зрее Сè: и во нашите зеници, и зад нашата свест каде некој чуден Вјавач, срмен сет, јурнал по сребрениот раб на морето – и јури ли јури, а ние се љубиме и слушаме светлотемен тропот по средината од бакнежот. 4 Нам така нѐ е ведро, и увото, отворено, едвај може да го собере восхитениот шум на стриуте, па одбиваме да го свртиме кон гласот на Оној што нѐ повторува темен, застанат на брегот: "Осудени сме на сенка; сонцето е закопано во некоја длабока и уште неотворена семка." Се љубиме среде ноќта полна жита потсетувајќи се на Сеачот во зорите. Меѓу нашите усни блеска огнена ружа. "Чист е пламенот, чист е пламенот – велиме; сега и водата огнено ќе ги нахрани давениците, ако љубеле праведно." ЈАВАЧ ВО ПОЛНОЌТА 1 Јуриш, еде, низ долината. Ти сет си во рамнината. Само рамената ти се уште во ридовите кај виши, стројна, гордата вршка на боровите и вода едена збивта во мрачнината. И Ноќта, заедно со Тебе, се носи низ ветровите, над нашиот дом мине, низ цутјето во градините. Ко слана да се вести Овошките лелекаат, се тресат, и модер уплав татко ми го фаќа. Во Негрево не спушта клепки никој; и амбарите и гробовите останаа со отворено око, да не посее пепел врз нив црната здравица на боговите. 2 Јуриш, ене, низ долината. Ти сет си во рамнината. Само рамената ти се уште во ридовите кај блика цвеќе и скока елен темнозелен со згасната ѕвезда меѓу роговите. Јуриш. Опитно и стреловито навлегуваш во средиштето на Ноќта: се двои Јатката под галапот, со длабок глас се вести водата и избива, се пени, шумоли Потокот полн страшна Ведрина во мракот. Но ти стапнале на следа, од Север густи сенки само ездат: те храбри ли надежта на патот? Над наметката ти ноќна ниту ѕвезда, ни било каква светлинка да блесне: зад девет гори Снежана држи Сребено Јаболко во скутот, и само тоа фрла тенок лач над бездни. Доцна доба. Јуриш, ене, стушен, сè низ струјата на ветрот. И клатното на саатот во мојата соба, среде песните, сосе едноличноста на ритмот цврст, се раствора во Темно Време па шуми, грми и се влева во морињата зад свеста што се. На местото од клатното се светка сега Окото на Темниот: Петел Црн му пее во зеницата и прска Јатката на Полноќта. Под затворената рамнотежа на стрелките не се движи ни една лаѓа, грозен сон ги притиснал просторите, и нема Млада Месечина да огрее над гробот на Девојчето заборавен, пред времиња, зад горите. 3 Јуриш, ене, низ долината. Ти сет си во рамнината. Само рамената ти се уште во ридовите кај стебло едно, ту стебло е, ту Невеста во тмајот, цветен привид што ти плиска, некаде зад свеста, од латиците и сјајот. Пропаѓаат копитата во мракот. Светкавицата што пламти под нив фрла сјај на Прстенот од мртвите, а блеска алем-камен и под јазикот на змијата што ни го чува од невреме Љубовното Време и Бакнежот во него. Светка. Но дел од светкавицата се рони и во житата низ кои ја жари ламбата во мрак-одајата од ќерката на воденичарот. (Тоа Ти ја гледаш Неа, или Таа те вика скришум в ноќта, со глас ко лилјан темносин – не узна никој. Струи морен мракот, струи, но зрното, потпалено, зрее и Ламјата што ја расчепила устата се сели од нашето гладно време.) 4 Јуриш, ене низ долината. Ти сет си во рамнината. Само рамената ти се уште во ридовите кај Џин од глина го крепи честарот за тлото, а секој корен во срцето јадосано му пуштил жила мракот да го срка. Јуриш. Темна Птица пропејува, ти слетува зад свеста и паѓаат снеговите над шумите; Струдот пробива, напластува соспи и меѓу редовите на мојата песна. Јуриш. Над твојата глава мигум блеснува и понекоја заледена ѕвезда; замаглен, испловуваш ко Призрак: или тоа само темната одежда сјае по рабовите, сошиена од конец-зрак. Јуриш. Од долго јавање низ струјата на ветерот и телото ти стана ветер. Ќе успееш ли в зори, заедно со Сонцето, да влезеш полн во Денот, или ќе те демне уште долго. Полноќта со лик на страшен ловец, сè додека не те зарие ко црна стрела среде длабоката рана на Ѕверката осветлена во пладнето? 5 Јуриш, ене, низ долината. Ти сет си во рамнината. Само рамената ти се уште во ридовите кај спомен еден се притаил сред грб во мракот и избива, зад грб ти плиска Извор леден. Јуриш. Те носи струјата на ветрот. Се губиш, соема исчезнуваш: ни коњ, ни тело – веќе си сал крик на просторот; Самотна, Ѕверката рикнува во шумите, излегува од нив и ни влегува во сонот. ОКОТО НА ТЕМНИОТ 1 Таа ноќ луњата удираше до дното на човековата осаменост и опустоши сè, сè сруши, угаси сè. Не ги дофати само градините во кои посеаја љубовниците, не ја напукна насмевката на Детето изгреана во венчето на пупките, не отвори црно вирје во зрното од житото ставено под главата на Оние што лежат спокојни на одерот и не ја угасна светилката на мајка ми во гробот. Ликуваше Темниот, ликуваше са ноќ; а пред зори, од мракот на неговото јадосано срце шумата се нахрани зеленило и како лебед искокна Денот во небесата модросини. 2 Грмеше сјајот. Но окото на Темниот не заспа. Сè уште избиваше од тмајот, онаму кај што се беше јавил Изворот, на работ меѓу честарот и овошките. Љубоморно го гледаше закопаното тело на Невестата. Но и тоа му бегаше: ту низ водата, ту низ соковите, под кората. Блеснуваше во цутјето на крошните. Грмеше сјајот, и на Оние што се причествуваа, тој миг, заборавени на малтерот во црквите, почнуваше да им пупи повторно миртата посреде челото, од Виното што им го подаде Светлиот како прослава на Раѓањето. ОКОТО НА ТЕМНИОТ ГО ГЛЕДА МРТВОТО ДЕВОЈЧЕ НА ВОДЕНИЧАРОТ 1 Окото на Темниот го гледа, успано, мртвото девојче на воденичарот. Тоа спие во темелите на воденицата. Скршишна една ѕвезда далеку се сјае. Таа знае, лицето го памети; постојана како каменот што трае, и варди да не капне ниту капка лач во сонот морен што го љуби; Темно море му го намовнува бакнежот. Но сал со окото го милува девојчето. Тоа, пак, на замин, ги оставило усните да дозреваат, под светлина, во житата: (Ќе има осветлена храна и за Оние, кои ќе се родат среде луњата на ноќта, во празни домови и ненадгледани од Бога). 2 Окото на Темниот го заградило сонот на девојчето со црно цвеќе. Воденичарот го пуштил како ѕвезда Деница гласот во мрачнината. Светка болката. Лелекаат со зрачен глас и каменот и водата. И воденицата, од жал, го оставила житото, па мракот, са ноќ, сал во светлина го меле: напира, бистра, жилата на Изворот и шуми, пее во темниот корен на соѕвездијата; Но девојчето, неразбрано, спие во црнината од заљубената зеница на Темниот, над чија наразена длабочина, понекогаш, блеснува сал круната на месечината. Сал тогаш воденичарот девојчето го гледа: Темниот му бере јаболки од сребро. Тоа станува, ги зема долу ситата и сее. Меси леб за мртвите. Но, наеднаш, брашното е снег што почнува над воденичарот да вее. 3 Темниот му бере јаболки од сребро. Но девојчето е мртво. Молчи смајно. Само усните во житата, ене пламтат, му дозреваат и пукаат под сонцето, оставени во мигот кога, одвај, зад свеста сал Свршеникот се вестеше. Прозрачен, Тој тогаш немаше ни цврсто лице, ниту облик: не дрво силно што го нишаат ветровите, а ветер што се вообличува во дрво. Беше отсјај само, водена гранка, идна јатка на плодовите. 4 Ни Свршеникот не ја виде Неа, но самотен, ќе се присети по времиња. Знакот сам ќе пламне, ќе се јави: ќе ѐ го препознае бакнежот во житата и ќе ја здогледа како жена во зрната, налактена на плодноста: Ќе го оврше житото во сонот и ќе го испече лебот на нагореното срце. Потоа ќе посака нешто да им каже на корењата. Испружен во тмајот нема да се разбуди: ќе ги размени говорот и телото за нежната тајна на семињата. 5 Столетијата ќе слетаат врз лицето на Ангелот во Македонските цркви. Зад клепките на смртта, од север, ќе задува. Снег ќе завее над горите. Од покривот ќе слегне струдот во темелите. Но лебот, негибнат, ќе остане. Оние што ќе пристигнат, премрзнати, во гладното време на сеприсутната зима, ќе го вкусат, богато ќе се нахранат, а потоа, оснажени, ќе најдат пат во мракот и ќе ја приготват обновата на Пролетта: Славењето ќе им даде насока кон Зракот. 6 Секое дрво ќе си ја познае семката; ќе плисне цутјето и над гробовите, разлистени ќе слезат ѕвездите во водите. Но, знаат како го преобразува Ружата тмајот и Двајцата со вечна детска лика што се, долу, и нема да прашаат кај, тоа, грмнал сјајот. Ги теши Темниот со стеблото месечево. Им носи јаболки од сребро – и додека ги бере, понекоја од нив се сронува и паѓа чудно сина, врз нашите усни што ги пали пламен жив... Или тоа, само, миговите сини, сино минат? НАСТАН НА БРЕГОТ ОД МОРИЊАТА Чекајќи коњаник од зраци да ги мине горите, ние са зиме престојавме на брегот, сè додека не засветка во дното од семињата и Ружа чедна не ги потпали просторите. Попусто. Бакнежот ни беше изеден од струдот. А, миг беше кога и зениците ни стануваа модродлабоки. Чукаше силно жилата на изворите под коренот на нашиот запустен Восхит. И шибјакот, разблескан, фрлаше чудесни пупки. Нечие сјајно лице избиваше посреде мракот. Отворена, природата се полнеше со дарови, но нам ни беше од празни раце пратен знакот. Бевме бессилни како Градинарот болен: Тој легнал до градините расчателени од соковите, а од неговото глинесто чело доаѓа да го теши сал бранче румена светлина на плодовите. Грмеа морињата. Светци зад нив пееја химни. Ние, пак, поднаведнати над водата темносина гледавме како зрачи Сончево Дрво на дното и како, Невестата – Риба, преобразен Длабочината, Се провира низ нашиот дамна исчезнат Прстен. Се провира и молчи, а на Птицата, нејзината сестра, ѐ се полни до клунот песната од Празнината и почнува да пее над нашите запустени домови. НОЌНА СВАДБА 1 Невестата е плодна од Убавина. Сок се полнат Неговите прсти. И плодовите, самрачени, на гозбата напраснуваат под песната и сјајот. Во отвореното дно од Семката испловува, се ниша сликата на Рајот. И мракот покажува пукнатина од ѕвезди. Сè проблеснува. Само кон полноќта Свирачите губат правец. Одненадеж им расне вратот, пламнува во шибјак челото, им пушта темен корен устата таму кај ѐ стана земја Нејзе телото. Ги држат волци инструментите. Невестата трепнува, подотвора клепки, но сеќава оти смртта ѐ е мила: ѐ словат нешто скришно каменот и водата додека ја љуби тмајот Убавината. 2 Са ноќ листа млада фиданка во црните шуми. Го гони са ноќ Кралот Шумски мракот од зеницата. Гаснат свирките, лесно прскаат пупките, но некаде на друга ѕвезда фрла стебло Јаболкницата; Расчаталено, пред зори, тоа замирисува над потокот што избива на местото од Свадбата, но Некој почнува да дише длабоко под земјата, и додека се љубиме, седнати до Изворот, се рони нежно цутјето и паѓа на нашите лица слегнати во водата. ТВОЈОТ НЕИЗГОВОРЕН ЗБОР Твојот неизговорен збор – семка златна во која бдее сонцето. Твојот неизговорен збор – Дрво на друго место што расте, Дрво со стебла-бродови и стебла-птици што ќе го натпловат и наткрилат потопот. СÈ ШТО ВИДЕ Сè што виде, сè што те виде, сè те памти. Едно дрво во сенката на твоето лице тркалезно ќе мисли на Убавината од срце што ти расте; И звукот на шумските птици што паѓа меѓу стеблата и водите, постојано ќе биде труден со една птица-воздух која го носи под крило гробот на Детето; И една икра во заборавеното море на светите книги е веќе риба-девојче што сјае, златна, во прстенот на твојот длабок сон. ТИ НОСИМЕ ГРОЗД И ПТИЦА Ти носиме грозд и птица. Гроздот на небо натежнал, птицата долу, во глината зазрнила. Садот од којшто пиеме вода е, час раскрилен грозд, а час, зрнеста птица со вински сјај. Но тебе измените не те возбудуваат, иако ти си, имено нивниот зачуден ритам што го крепне срцето на длабокиот лет. АКО ГО ПОЗАЈМИЛА РУЖАТА ТВОЕТО ТЕЛО 1 Ако го позајмила Ружата твоето тело, тогаш тоа може да стане и славеј. 2 Гледај, сенката на едно пиле е веќе латица: летот станува корен – песната – мирис. 3 И, кога мислиш дека е затворен кругот, еден жбун од ружи е птичје јато кое се искачува и губи во длабокото небо на заспаните. КРИЛЕСТА ЧАША Во рана пролет кога во уште нераспупениот мирис на ноќта удира светкавица, надве се цепи темнината небеска. Длабок бунар од светлина. Се отвора раната на Бога над браздата и семето. Една златна чаша полна вино, тогаш блеснува над таа бездна. Крилеста чаша со вечна пораба на твоите усни. На чија трпеза ќе слета? Чија свадба ќе благослови? СЕНКАТА НА ПОТПОЛОШКАТА Уште е висока ведрината, но од некаде ја подгонува ветрот и притиска темното крило на облакот. О, таа потполошка што ги надлетува крстините... Нејзината сенка, наеднаш, се двои од нежното крилесто тело и сурива во еден клас што тоне сино, заборавен во жетвите. И, сега, можеби сенката стана птица, можеби птицата стана сенка? Модро е молчењето на Тајното сине. Тоа идно жито што никне... И наместо ветар – крило што шуми и зрее, врзано за коренот на воденицата и лебот. ВО ТЕМНАВА НОЌ Во темнава ноќ кој се пробива низ златната жица на рудите? Бог ли? Ангелот? Ти? Некој самува среде Прстенот на невенчаните кај струи извор. ДЕВОЈЧЕТО ГО БОЛИ ГЛАВА Цел ден трчаше покрај жуборот, додека белата соспа на сонцето паѓаше од гранките во зеленото дно на водата. Блескаше твоето ранопролетно привидение и не знаеше дека, тој леден шум на потокот е занесот божји в срце што ти паѓа, и сега тежината на Тајното те боли. Велиш: – А пилето што светкаше везден над вировите. – Тоа свикнало. Можеби е тоа самиот глас на Бога, штотуку излетан од него како престорена мисла. Заспи. Ќе оздравиш. Пилето ќе се врати по сенката што му ја вдиша и ќе го ослободи од темиот пој потокот сјаен низ тебе што минува. ДЕТЕТО, КОЊОТ И ОБЛАКОТ Глеј, сјае облакот румен, а еден белгрив коњ во залет се извил на неговиот раб, над сината бездна, и само што не ги зарил златните копита во густиот мирис на градините, кога, замаено, едно Дете го фаќа за узда, го сведува на изворот зад горите да го напои вода, и сосе коњот и Детето исчезнува и облакот. (Да видите само колку е бистар галопот онаму кај билка восхитот син.) ЈАТО ШТО НОСИ СЕМКА НА БРЕСТ Висок селидбен пат. Јато што носи семка над осамено планинско село. Семката што паѓа и птичјата сенка пушта корен. Раскрилува, се крева Зелената Птица од длабокиот сон на Спијачот. О ЗЛАТНИ РУДИ НА РИДОВИТЕ О златни руди на ридовите, венчален поток што минува под олтарот на несоѕидана црква и надве што се дели во бакнежот на неродените љубовници... Низ едната делница ја спушта лаѓата ведриот Бог на свадбата, низ другата – неговата темна прилика која само во смртта го дарува Прстенот. Го дарува и на неговиот златен раб поставува Ангел да внимава да не се прелее силниот сон на невенчаните мртовци во трошниот сад на нашата крв. ЛИЦЕТО НА МРТВИТЕ Глината има тркалезен звук на гроб и стомна. О лицето на мртвите – до сјани води. Тоа се пени, жубори и истекува и тогаш кога изгледа толку затворен во својот склад глинениот сад во вашата соба наполнет со длабока вода. КРИЛЕСТА СТОМНА 1 Птиците што пееја во шумите и оние што ќе пејат... Модро вирче од звуци стонато под стеблата. Еден ден твоето пиле не од јајце, а од оставениот пој ќе пркне 2 Таа што налева вода на изворот под падините, ќе го намами ли шумот и крилото на водата во садот? И стомната, птицелика, ќе остане ли, цела ноќ, во аголот на собата, или ќе ја однесе пред зори на небо водата раскрилена – да ги напои тамошните жедни? ОД ПОД ТВОИТЕ КЛЕПКИ Од под твоите клепки пркнува јато птици. (Погледот ти се приспомнува на некој облак, на некое дрво) Од под твоите клепки исполнува јато риби., (Погледот ти се приспомнува на некоја река, на некое водено сонце) Кај одлета птичјето јато? Кај исплови рибјето јато? Двете кај ќе застанат кога ќе се вратат? На твоите клепки? Но тие се веќе одблесок на водите и цвеќето а и телото ти е ветар; (или ветерот е телото на мртвиот што ги љуби последните ружи на светлоста месечева) ЗАПИС НА ПИЛЕТО ВО НЕГРЕВО 1 Го посматрав долго пилето врз цутјето на шибјаците што слета. Околу него – мирисите и боите, над него се разместуваа небесата. Најсетне летна на соседната литица и бодро почна да потскокнува во тревата. Само по себе неговото присуство беше музика што ѕуни низ прстените на радоста и храброста., Наоколу – ридовите, езеро зеленило в далечина – шумите, а зад нив – морињата над кои вее, сина, божјата свест. Восхитено срцето ми трепереше од глетката што расте, во чие средиште пилето беше зрнце недофатна тајна, точка со крило, кога се јави неговата песна. И токлку пенлив се покажа тој пој што се наполни наеднаш со него долината, ги прели потем венчињата цветни по работ од литицата, ги посребри чуките наоколу и ја потфати и карпата на која седев. Страв проструи длабоко низ мене и посакав весело да испловам од потопот на оваа песна до сртот на планините, кога наеднаш се крена пилето, исчезна во етерот и во мојата раскрилена зачуденост. Пак постанаа цврсти и сигурни облаците, а јас, веќе оснажен, се запрашав збунето: чија мисла беше тоа пиле и чија суштина неговата песна што помина со својата страшна нежност низ пејзажот пред мојот поглед, а потоа низ моето битие; чиј беше, прошептав, тој потполн миг: Мој? На пилето? На Бога? Од ридовите обраснати во руна слегуваа ведри овчарите и стеблата. Долу во колибата, насреде падината, седнал самиот Бог, ги чека штедро, а лесите се крило ангелско што го прибира и чува стадото. Вимињата се полни и ведрото е тешко колку мислата божја, та кипне Сè од млеко. Чинија со млечни плодови до усните на Огнен, Не знае малото пиле што одлета дека го стори јарбол рабушот и ги наполни едрата на секој детал меѓу стадото и сонцето, дека го покрена и дека учествува во ова млечно полнење-прелевање на битието и пејзажот... 2 Но погледнав во мојот часовник... Пладне, а светлината се рони од облаците, од бобинките, од ружите – и сказалките притиснати од сјај и тага ги поклопуваат далечните. Натежнала клепката на моето око. Веќе стежнало, некаде зад планините, и крилото на пилето. Она што беше јасно и цврсто повторно станува магла... . . . . . . . . . . . . Дали знае сега некој од кој рид слегува еден бор да му го подаде стеблото-весло на мртовецот – да стане неговото легло и кораб, и дали знае, уште, во кое подножје се крева нова темнозелена вршка што ги совладува падините, затрчани кон сртот, чиниш на сонцето ќе ја искачи лулката на Оној што се зачнува, лесен, под тешкото дишење на просторот? ПАСТИРОТ Клокоти синиот водопад на небото како да се распеала бистрата свест на пастирот низ која, стежнато од ведрина, сјурува птичје јато – божјата мисла што пушта крило над колибата и ведрото, а потоа стреловито минува низ времето на стадото и тоа почнува да се полни со млеко. Миг ли е тоа кога Бог мисли млечно, па небото, кавалот, пастирот, овцата, изворот, ѕвездата и крвта се само млеко? Легни под вимето како под средишното кубе на црквата. Слушај, клопотарките ѕвонат богато како златното крило на ангелот, и гледај како и камењата сури обраснуваат во руно. Од сите скрбни места Бог го истерува на пасиште своето млечно стадо. И ЈАБОЛКОТО СЕ БРАНИ Немој да мислите дека јаболкото е немоќно кога ќе го здогледате нежното руменило меѓу гранките. Може е тоа само знак што ве предупредува додека ве соблазнува неговата немоќ. Затоа не подлегнувајте ѐ на заканата. Нека ја одминат тој миг густата слач вашите усни. Бидејќи дали сте сигурни дека во семката не се крие успан крилестиот дух на плодот (жар-птицата со крило-корен) и дека нема, за освета, да фати корен токму на вашето зглавје, та никогаш повеќе да не се разбудите од под него? СТОМНА ПЛАНИНСКА ВОДА (Запис од Лазарополе) Си заспал цврсто, како да те поклопила планината. Наеднаш – тресок во сонот. Стомната се скршила, летаат глиненските парчиња, водата се разлева, шуми и те префаќа до грло; расне водениот лик на шумскиот дух. Осамен, вриснуваш и веднаш се разбудуваш. Вратата на твојата соба е отворена, стомната е во аголот, на старото место, полна со вода. Само Слушаш; некаде среде шумата клокоти изворот, и водениот дух повторно се радува што ѐ побегнал на твојата мрачна стомна. БИТУШЕ На Никола Фидановски Самотно село високо во врвовите. Са ноќ планината рика како бик и расте. Под неа стенка и клокоти синото пиле на водата, неговото прозрачно тело, чудесниот напор да пробие пат низ минералите... И пред зори селото е полно бистар пој; пилето, разблескано, низ портите влетува во дворовите и собите и излегува низ усните посветени на луѓето. Зборовите се и вода и светлина и плодови. И Бог и црква во секој глас. И празнината на садовите е расприкажана житна уста врз чии рабови се потпира планината. О нека потрае до бескрај оваа слика во која Сè е цврсто и прозрачно истовремено, во која постојано и јасно се соединуваат и одделуваат крилото на прозорецот и крилото на птицата. Птицата останува куќа. Куќата останува птица. Кој тоа ѕида од крило, кој твори лет од камен, кој ѐ дава сферичен смер на својата игра, кој ги разменува наизменично ведро силите на она што тоне и она што се крева, за да нè залаже? О нека потрае до бескрај оваа слика. Август 1982 ДОЦНА ЕСЕН – кај течат овие матни води, кај плови полот на девицата, кај товари, а кај растовари бисер од златната лаѓа младичот сенчест притаен во шумите? (И прагот и вратата во планинското село молчат, и одајата е заледен крик што блеска...) – Што прави од пената и песокта Детето оставено на брегот сребрен кај морињата? – Часовник сончев за лажната сенка на вашата љубов. Само да издржите до Пролетта. Но станала магла карпата, маглата станува карпа што ви го налега срцето и го поклопува прозорецот на вашата маглива куќа. ЦРВЕНИОТ КРИК НА МОМЧЕТО Ја најдоа секирата. Потоа копаа подлабоко. Пронајдоа град во кого сонцето е постојано на заод и плоштадот е крвав. Пронајдоа и црвен крик што лета дење како пиле, а ноќе се престорува во момче со тркалезен бакнеж распупен под брегот на девиците. Нам, пак, во сонот ни е тешко од стенкањето на џелатот и секирата под ископините, а наутро, сè уште нерасонети, во огледалото ја здогледуваме врз нашите рамена, главата на момчето од чии усни излетува преплашено пилето на неговиот црвен крик. ГОСТИНОТ ШТО ДОЈДЕ 1 Пристигна виулица полн, но преку прагот-зрак стапна во осветлен дом. Надвор са ноќ ѕвоното на црквата удираше празно, и соспа снег го завеа лицето на ангелот. Му принесоа леб и вино, Потоа го одведоа во одаја што грмеше од сјај. Му рекоа дека во куќата била свадба. 2 Што видоа, што слушнаа негиовите прсти таа вечер додека на усните и слабините невестини избиваше густо сино цвеќе? Пред зори, без зора, во некое далечно море се роеше модриот мрест на икрите, и едно рибино јато, среде пустиот залив на ѕвоното, минуваше длабоко низ лицето на ангелот и гостинот. ДОЈДЕНЕЦОТ Дојденецот имаше мрак во очите и студ во срцето. Домаќинот и домаќинката ја поставија синијата покрај огништето, до топлата душа на претците. Таа уште му стави сад со планинска вода до зглавјето, оти му позна изгоретини од подлата ѕвезда на летото. Потоа настана тишина и сонот-птица фати пат во горите. В зори, наместо дојденецот, на постелата: грмушки ситно цвеќе што се готви да избие, и садот напукнат, што не можеше да го издржи празниот сјај на неговото месечинско лице. РИБА На Радмила и Владо Светиеви Ги остревме ножевите, ѐ ја распаравме утробата. Ние не му обрнувавме внимание, но од длабочините, како поплава, очајно се креваше крикот на Морскиот Бог. Под водозасводените кубиња во олтарот на црквата, таа ноќ, стоеја положени прстените за невенчаните риби-невести. Низ нив дуваше силно како низ пукнатина на соѕвездијата и почнуваше столетен дожд. И ангелот од ѕидот, несигурен, слегуваше ниско крај морињата; го менуваше пред потопот небеското – за рибино око, крилото – за крлушки и перки. ѝ ние, стуткани на дното од мислата, палевме оган и му принесувавме молитва на рибиното божество. ОНАА СРЕБРЕНА РИБА Утрово длабоко како рубин, додека седиме на брегот од каналот, што гледа, што мисли онаа сребрена риба што проструи низ водата? (Или е самата нечија зеница, нечија мисла? Се прашуваме така и не забележуваме кога таа го минува прагот на нашата сина свест. Наеднаш, глеј: прозорецот на една куќа зад планините останува рибино око, и сонцето што минува над неа има жабри, златни крлушки и рибина опашка. На средина од куќата Морскиот Бог, откако става катанец на нашите занемени усни, си ги прибира назад рибите од трпезата што беше. КАМЕНОЛОМ До мрачка одекнуваа ударите. Цел ден ја кршевме карпата, а кога нè наваса сонот чеканот на погромениот дух фати да мава по нашето срце и да се одмаздува. В зори колку да сакаш дробен камен. Големиот спокоен глас е разбиен. Но зарем од ова нè тераш да градиме куќа, Боже, зарем со малтер да ги врзуваме камените лелеци сега врз ранетата душа на водите? КАМЕН ГРАД Град соѕидан во модра тишина. Не зборува ништо огнот. И ѕвездите се камена литица над него. Напролет далеку зад ридовите минува ветерот со жолти стпки. Молчи тој град виснат врз клепките на мртвиот младич. Само плоштадот е отворена уста што зјае. Во студен бунар паѓа навечер месечината за да го посребри крикот на самјакот што шета низ улиците на својата камена тага. СЕ ГРАДИ НОВА КУЌА Се гради нова куќа. Расте каменот и мочли, но прозорците и вратите се уста на затворената Празнина. Гласови, гласови, гласови во нашата нежна куќа-тело, соби што тагуваат и соби што се радуваат, воздух што лелека темно, и воздух што се смее сино, а сè уште не се сместени внатре лулката, синијата, креветот, одерот, и сè уште не се родил нити некој умрел тука. Расте каменот и молчи до кровот полн со болка. НЕОЛИТ. ЖРТВЕН САД * Испечена е глината. Огнот ја натпеа пепелта. Тој сад што посвети. Пее не се затвора восхитената уста на неолитскиот брат што посеа. Блика низ неа и песната на неолитскиот бог што ожнеа. * Се ројат гласовите презреани зад свеста и паѓа житото во ќуповите. Тешко се пробиваат со товарот долу и водата и огнот. Бог знае: и денес, Оној што ја слави глината и слуша длабоко, пак ќе го собере бериќетот. Тој сега дува, одново занесен над Творбата, но не од ребро а од Уво го твори Новиот Адам. О длабока чинија што слуша! О звучни жита над неа пресвиснати од род! ВЕДРИ СЕ ГРАНКИТЕ И ПРСКА СИТНОТО ЦВЕЌЕ Ведри се гранките и прска ситното цвеќе, се тркала низ боите твојот глас, Боже. О колку бисер и икра во водите и колку ѕун во модриот рој на матицата. Оплоди, размножи, разлиста, и сега пееш, Боже. Го фаќа твојот леплив говор Пчелата, го полни благо саќето. Тешки се од богатство улиштата, тече густината од стреите на раштрканите села. Толку многу накапал мед и врз лицето на мртовецот што не може да ги отвори клепките. Сè го собира, сегде се објавува твојот глас, Боже: ене, ново рибино јато минува низ длабочината на нашата сина психа. Човек сега само да седне спокојно на брегот зелен, богат е уловот и пред да бидат фрлени серкмињата. О прозрачна тежина! Сè тоне благо. Колку магнетна руда во нашето срце. И морињата се навалуваат кон него како Песна. Само да не заборавиме да слушаме, Боже; дај да бидеме како Природата, твој голем глас и уво истовремено ДОЦНА ЛЕТО. БОГАТА НОЌ Кој гроб е сега чаша и која ружа вино, кој пие сега без да знае дека пие и без да знае каков е талогот на напивката? Што прозрачна се спушта тежината, како воздушна стена врз битието, што тешка се крева ведрината земајќи си ја назад од нас Бог. Зреење, зреење. Се затвора кругот и се искачува длабоко во небесата богатото тракање на воденичните камења. Една ѕвезда се одронува од соѕвездијата и паѓа восхитена над ливадите. А може е тоа чинија небеско жито што брза да ја снесе некој ангел во куќата на мртовецот, чиј профил толку густо ја освоил ноќта, што секој плод по малку веќе започнал да гние внатре. Седиме до грлото на изворите и слушаме како и водите пеат житно и велиме: "Само да не заспие добриот Житен Дух, да не ни ги сомелат во брашно и отчукувањата на возбуденото срце, и да не ни подметнат на вечерата камен наместо леб; ни едно тело сега не ѐ се врати на својата прамајка глина, додека сосема не го запознае огнот." Богатство, богатство што расте; но, леле, двојно повеќе расте; и ненаситни се и устата и гладта на оној за кого и сееме и јадеме и љубиме попусто оваа ноќ во житата. Чудесно спокоен Темниот седнал во подножието на нашиот висок бакнеж и чека да се испразнат вреќите до глувото зрно. Кој гроб е сега чаша, и која ружа вино, кој пие сега без да знае дека пие и без да знае каков е талогот на напивката? Што прозрачна се спушта тежината, како воздушна стена врз битието, што тешка се крева ведрината земајќи си ја назад од нас Бог. ПОМИСЛИ ДОДЕКА ТВОЈАТА СВЕТСТ ВАМУ Помисли, додека твојата свест ваму ја крева сино пиле кон небеста, некој сега во планинското село го ведне длабоко челото-бунар. Беспрекорен спијач. Магнет што пее. Но кај него она што тоне сега, отпосле се искачува прозрачено. Неговите клепки го затвораат доверливо прозорецот на собата, заедно со пределот послан на видикот, долината, потокот, градините, ритчињата со црквата, кориите и житата. Сè ова сега е под клуч на неговиот последен миг-зенит. Клучот е понесен. Отсега, кога ќе пројавиш ведар под стреите на високото село, знај, и под клепките на вчерашниот мртовец минуваш, по дното од неговиот последен дноглед што го засенчи гласот на цвеќињата. О непроѕирно е изговорен блесокот на овој букет што го береш сега за на маса Нека го прозрачи лесно Ведар Јавачу и нека му даде благ наклон твојата питома мисла, додека минуваш низ долот, на секој оној што за заден пат ги затвара клепките и прозорецот на својата соба, сосе пејсажот што се простира пред него. Така и беспрекорниот Спијач, од своја страна, ќе ти го врати до дно виденото, отсонуваната возбуда на зениците. Твојата патека меѓу ритчињата сега е патека што води под неговите клепки. Преобразени тие бдеат над неа од длабочина на небото. СВЕТИ ЃОРЃИЈА И ЛАМЈАТА 1 Во нашата куќа во планините и уморот и сонот се цврсти како камен. Го гледам и оваа ноќ на иконата тој светец млад на коњ, во убава одежда: со години сè така, со копјето замавнат над ламјата. Но те молам, пред заспивање, по толку пати Боже пак; ослободи го тој замав, да не се тресе веќе еднаш алата, спаси ја со смртта, греота е и таа има душа. 2 Ја влече крилото на ноќна птица стреата кон дно на шумите. Сред полноќ од небесата удира светлина во прозорецот. Кој го прати, што рече, изустен, тој глас: се преполнија и садовите и срцето, та капе виното. И младиот светец, пијан од мигот, го одложува замавот, ги обесува чинките, наметката и копјето на работ од иконата, ја зема потоа за рака ламјата-девојка, слегува во мојот длабок сон, под кубето на црквата што сјае, и ја прстенува и љуби. 3 Надвор започнува невреме, се запалила златната жица под ридовите и до дно на потокот се веднат озрачените вршки на боровите-младоженци. Светка и грми. Голема луња. Но поголема е чашата од која пијат Тие, отколку Градот што се тресе на брегот. 4 Назорум пука од синило и капе злато од покривите. Но што ако: ене ја зел наметката и пак се качил на коњот прелепиот светец, пак замавнал со копјето ко години пред тоа. Под него пак се тресе ламјата и од страв рига зелен пламен. Боже, далеку пропаѓа ѕунот на чашата и прстенот, и јас се плашам, наспрпти ведрината. РУЖА ЗА ЈУНАКОТ На ридот никне Ружа: или е лелек на телото, или е мисла на челото над кое ѕвездите кружат. Сама. Под неа Јунакот сони, причина потокот за да тече и просторот од синило да ѕвони. Смрт – ако името ѐ се рече. ШУМСКИОТ ПАН ЛИСТА 1 Одамна заспал шумскиот пан на местото кај чука водената жила на планината. Од слушање увото му пуштило корен до самото дно на изворот., затоа толку бликоти и се пени длабокиот молк на честакот. И телото е корен. Сал окото и рацете ги крева панот високо во вршките и поблиску до сонцето. 2 Тешко е сеќавањето-сенка; слегнало до вршка во вировите под лисјата. Се весели бескрајно лицето-стебло на шумскиот пан. Му листа пометењето додека се сронува сè уште по некое залутано зрно од насмевката на вестата. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Леле, зелениот крик на нашиот отшумен празник! Листа сега таа шума на миговите врзана за длабоката сенка на престојната ведрина. БЕЛИОТ ГЛАС Кај е коњот, кај е патот, кај е куќата, каје е бунарот, кај е прстенот? Помина преку Сè го избриша и натписот на гробот белиот глас на Творецот. ТРИОК Две очи. Два. Но не е најсреќен тој број. Едното око ме гледа однадвор полно со светлина, другото – однатре полно со темница. На Бог ли е едното, на ѕверот – другото? Кога гледам надвор сум ведар, кога гледам внатре треперам морно. Расте во мене еден рид од восхит, и еден од страв, јас сум приклештен на дното и ту се смеам, ту се тресам. Одвреме навреме над мене минува ангелот, ама, сериозен и свечен, не ѐ обраќа внимание ниту на смеата, ниту на морниците што штрекаат. За миг само како прозрачна соспа се струполува врз моите усни шумот на неговото крило, и јас се напрегнувам да крикнам. Знам дека треба да ја изговорам пратената вест. Но најубаво би било кога би можел да соѕидам од неа куќа, во која најпосле ќе седнам триок, спокоен како Бог. КАМЕН ЖРЕЦ Што бара овој камен во мене, слеп и студен: зеница за да прогледа, пламен за да се згрее, или темел за храм и амвон за да слави? Од сè по нешто, и уште бара без да има срце, веднаш, со мојот глас, да стане Жрец во Песната што се крева, додека почнувам, никој и ништо в бездно да тонам јас, тежок од камена болка. ГОЛЕМАТА МЕМОРИЈА Не дреме Големата Меморија и каменот памети ќе се сети на своето сончево млеко ќе светне искрата во мракот на материјата. Дали тоа и за нас се сеќава тој додека нè поклопува заборавот? Изгледа дека и не е така лошо што зеле камен за зглавје мртвите долу. Еве ја стасува ноќта го брише лицето на светот и става катанец на куќите, ама камен черепот на нашиот предок почнува да искри, станува огниште на средина од собата и ние изѕемнети по векови седнуваме околу него. Го чекаме гласот на петелот. Пред да се јави тој над сртовите запејува една камена глава на работо од Големиот заборав што станува зора на свеста. Жените месат леб орачите се спремни почнува браздата од Почетокот. Амин! МИСЛАМ ШТО МОЖЕ СÈ ДА БИДЕ Мислам што може сè да биде сурион камен што клекнал горе на ридот и така упорно гледа низ прозорецот во мене. Може да биде воденичко тркало што ќа го благословуваат најмалку девет села и илјада софри во нив врз кои се крши лебот. Ако не сака тоа може, така стамен и цврст, да биде корен и моќен сведок од темелот до кровот на еден царски град што расте. Може да биде дури и монах пред кого клечат молитвено неротките – така ми изгледа напати свет. Понекогаш, кога сосема ќе ми ја покрие зеницата, мислам дека може да биде ако сака уште и птица: го гледам како раскрилува и како повтува над сртот кон облаците – но тоа трае само миг. Може да биде сè ова и уште многу друго нешто тој камен сур, ама не сака. Се закопал во место, и не мисли да му направи пат на прозорецот кон светлината. Вели дека му е најубаво да гледа во моето зглавје. А мене ми се тешки клепките за сон. ВЕДЕР МРТОВЕЦ Така тажиме ние: црна ружа лелека на балконот, а долу под него модро знаме поставува бранот врз пената на брегот за да се вее жалта. Ние така, а мртовецот, спокоен, не во гробот, во меморијата на куќата тоне длабоко и пее. Од неговата ведрина се наежува пламенот во каменот на темелот, и нам ни студи. И сè го храни тој подземен јасник. поради тоа и овојшјето гние, и лицето ни потемнува, и одмана стадото ни пресуши, оти не нашето, неговото ведро го полни со млеко. Никако да се засити страшната ведрина на ведриот мртовец. СОН И ЈАВЕ Кога би знаел, додека талкам под ова сонце, кој тоа ме сонува и колку ќе ме сонува, до кај ме води и низ што, кај ќе ме најде и на кое место ќе ме напушти кога ќе се разбуди. Кога би знаел кој тоа ме сонува, и дали му служам нему само да го преведувам во сонот над бездни и над потопи, за тој да биде секогаш и секаде цел, а јас разбиен, приморан да се составувам само во она што ми го нуди мудрецот како аналогија за кораб на судниот крај кога ми се скаменуваат пред очи водите. Јас пак порадо би пловел со крикот што се собира во мене, само кога би можел да го изусам. Но и тоа е невозможно, толку е страшно спокоен сонот на оној што ме сонува. ГУЛАБИЦА И ЗРНО СТРАВ На Фимка Гулабица и зрно. Меѓу нив галаксија страв со гроздови од модри ѕвезди. Што се плаши гулабицата? Што се плаши зрното? Гулабицата: дека може да класа, ако го исколва зрното, дека летот ниско ќе се спушти, ќе зазрни, дека ќе го ожнеат набрзина и дека во вреќа ќе го соберат сребрениот крик на бескрајот, дека во воденица, меѓу јадосаните камења ќе заврши пурпурот на залезот, дека, на крајот, може да се случи да биде залак во устата на оној што наднел нож над конецот на сè што лета, за кој се држат и ридовите што зеле залет и планината-крило што стигнала под облаците. Зрното: дека може да раскрили ако го исколва гулабицата, дека ќе го загуби коренот, дека само во светлина може да го посее светата птица, одделено од жилата на водите, дека не е сигурно дали ќе биде повторно клас, или црква раскласена во браздата на Светото Писмо, златен глас со кој се храни мислата на Христос и апостолите, и дека ќе му биде страшно жал за сиромасите, над чија трошна колиба и празен тарун, додека стои така малечко пред клунот, ене веќе завева снегот и завива бело фуртуната на гладот. СВАДБАТА ВО КАНА (Сон) Бев таму, видов како товари со маслинки и портокали се истураат на трпезата, бутови печено месо, фурни со леб. И видов уште како врз сиот овој товар оној што дава благослов од горе истура уште безброј снопови светлина, ги трупа врз срцето на младоженците како крстини пченица. Бев сведок на сиот овој сјаен и безмилосен товар, ама и врз мене (или само врз мене) се пластеше како грамада таа тежина. И не знам на крајот дали потешко ми падна сета таа присутност на сјајот, или отсутната светлина на бакнежот невестин што повте на кај мене како ластовица, та сетив тресок на прозорецот. И незнам дали се исплашив од убавината, или убавината тогаш крикна уплашена од восхит, не знам дали воопшто се разбудив, или ме голтна сосема модрата пукнатина на сонот: знам само дека никна црна ружа на местото кај се спојуваат моите усни со сртовите на зората. И лелека таа ружа ко свирките во Кана. Не сонце, сега месечина го храни нејзиниот корен: се крева таа секоја ноќ од неа, и со неа плимата – и расте над брегот до грло плачот на водите. ЕСЕН ВО ШУМАТА Длабока есен е и свири сребрено ветерот во гранките, до дно се слекува шумата од лисјето и боите. Долу во подножјето на падините дреме гола жена, довршувајќи го сонот на одамна отшуменото лето. Ја здогледувам од врвот слегувајќи надолу бавно, веќе ме опива слаткиот мирис на нејзината кожа. Наеднаш рикнува нешто во планината и во моето тело. Ми заискруваат очите, ама и забите: од нив (не од косите зраци на сонцето) светкаат како саани пред свежата гозба голинките среде честицате. Кога стигнувам долу ја нема жената, сал водата е со блазнително гола, се пени и блика од изворот брзајќи кон градините. Крај неа клекнал еден ѕвер: се гледаме двајцата долго право во очите и се прашуваме додека заоѓа сонцето, чиј бог е потемен – мојот или неговиот? ВО ПРАШАЊЕТО Подобро е да си во прашњето отколку да прашуваш. Оној што е во него (но тој не е одовде) расте постојано во спокојот на Тајната и нема потреба од ништо, ни од нашиот евентуален одговор. Не допрел тој ни мистрија а има куќа (секој темел за него го удираме), не посеал ни зрно а се храни богато (секоја жетва за него ја жнееме), не се замислил ни за миг а целиот е мисла (секоја прашинка ум за него ја арчиме), не отворил никогаш уста а е говор без дно (секој наш збор од неговата тишина извира). Ние прашуваме и сме несигурни оти сме надвор од него, Тој е во прашањето и е сигурен и богат, до врвот полн со себе, заклучен во страшен спокој. Од него паѓаат врз нас грмотевиците и луњите, и крвари наразено битието. НЕОЛИТ. НАПУКНАТ САД Можеби тука минал поселдниот метеор со венчални дарови за каменот, можеби напрснал пладневниот зенит на битието среде прволаскласното жито, можеби глината офнала кога се зарил ножот во телото што го создаде од неа Бог, можеби плачот на детето ја пресекол надве секундата на непоминливата полноќ и сега длабоко пропаѓа гласот на црните води, можеби јавач некој јурнал низ страшните сенки на честиците од кои никогаш веќе не излегол, можеби посилно светнала во Бога мислата за гробот-амбар и потоа станала саѓи, можеби зинала рибата нешто да ни каже кога се повлекла водата и уште го чека потопот за да проговори, можеби се стркалал од иднината модриот крик на неродениот што шета по празниот плоштад на градот, сам со месечината и џелатот, можеби прејако запеал пурпурниот глас на ружата која венчаните од црква ги одведе право во мртовечница, можеби тоа врз челото на јунакот пепелта го настигнала златото и лавровото гранче, та 'рѓа ги разјадува и победата и слободата, можеби низ темни клисури предвреме ја донел гласникот веста за невремето во нашата љубов и за раните на Македонија... DE PROFUNDIS Овој миг е полн со глина, до гуша е заглавен Адам. Којзнае дали ќе се пробие водата и дали повторно ќе го искачи, пред да стане прашина, лицето на осветлена височинка за да се огледа во вирот зелен, како некогаш Нарцис. Сега се гаси пурпурното цвеѓе на залезот и хоризонтот е матно огледало во кое се веднат со длабок наклон соѕвездијата. На работ од нив ангелот клекнал и дува во модра труба, за да ја развее пепелта од местата кои сè уште се сеќаваат на нашите стапки и прсти. Мрак и земја стануваат зборовите. Кој ќе прави вино од грозјето што зрее под оваа темна музика, и кој ќе го пие заборавот што лекува, Боже! Пред стреата веќе трупа снег, го притиснал крило на Сè Ништо не летнува. Какви се оние црни чавки по ридовите. Никогаш нема да излегнат од оваа лапавица македонските села. Не е сигурен домот. Не е сигурна собата. Белиот бран на сонот се истура низ вратата во светот, ги потопува знаците, се потопува и себе и се успокојува. Ако и наѕре од негде сега, може да пее колку што сака, без да рани, твојата сина свест, Боже! РИБИНО ЈАТО Рибино јато што пловиш. Секаде пее твојата икра и цвета сребрено цвеќе на бреговите дални. Рибино јато низ ѕвездите што се провираш, и капе са ноќ прозрачна роса над модрите шуми на мојата душа. Рибино јато низ свеста што ми јуриш. Риболик седам во сонот со морето во соба. Мрестилиште богато е тишината, ни една напуштена куќа не е заборавена и сите садови се полни со икра. Не знам дали зората оттука ќе се пробие кон кровот на светот, или ќе остане под прагот, стаена во темелот од вода. Водено струи богомислата и во крилото на ангелот што станува перка. Онаму кај што висеше иконата сега е длабок вир, и блеска рибата-невеста во мојот прстен на дното. ПРВИТЕ ЛИСТЕНЦА Кога ќе се отме препелицата од устата на волкот и во нашата душа сино се спушта небото. Се ниша длабоко златниот цвет и ние одиме на кладенецот со рубин на челото. Пред да наполниме стомна сме во која пеат свежо древните води, и нашите подзасушени прсти пуштаат листенца за да го допре телото зелено светот. БОГ. СОПСТВО Кај и да се свртам сите патишта се сал една твоја стапка Боже, а небото сал една капка на Твојата сина мисла, додека го слушам како грми со твојот глас морето во мене, и додека закрепнува од стравот и станува во него остров моето охрабрено јас. ПРОЛЕТНО УТРО Чудно е блесакво утрото во пролет. Се искачува сјаен во височини денот и свети како јаспис секоја голет, и сè е во него скапоцено. Како да паѓа од небото пламен и како да е тоа свечен миг кога планетата е скапоцен камен врз прстенот од раката на Бога. ПРАГ И АНГЕЛ Уште се сеќавам на крошната на ѕвездите разлистена над Негрево Еден златен лач ја врзува неа за темелот на селото. Боже колку отишол далеку и колку сјае прагот на нашата куќа. За да го помине него Ангелот не се служи со стака туку со глас. Отпосле се слуша шумот на крилото што ја снесува на синија во празната куќа – без сведок – веста за страшната ведрина што боли. СИРОМАШНО СЕЛО ДЛАБОКО ВО ПЛАНИНИТЕ Сиромашно село длабоко во планините и гладно семејство во него навртено во ноѓта околу синтијата. Од глад ослепеле прозорците на куќата и слепи ѕвездите се ројат на покривите. Ноќ на сиромаштија од искони. Ама прогледува во небичасот нејзиното гладно око. Една ронка светлина се двои од темниот бунар на небото, се тркала зголемувајќи се и бувнува како соспа на синијата од сиромасите. Блеска душата на Христос, го полни со блага светлина празниот тарун. Благо сјае куќата од темелот до покривот. Од таа светлина се повлекува стравот од срцето и не се плаши во шумата да чекори бубачката крај волкот ниту да цвета љубичицата во честаците, меѓу корењата на столетно дабје, додека вечера сиромашното семејство. ТЕМНА ЛЕГЕНДА Во планината честак во честакот ѕверка во ѕверката срце во срцето рубин во рубинот црна ружа во ружата бакнеж во бакнежот лелек во лелекот кладенец над кладенецот лицето на еден младич што ја пие месечината слегната под водата на дното. А ловецот-крвник сокриен во жбунот што крика прави стрела од сенката на честакот. НЕ СО ВИНО Не со вино со пепел се преполнила чашата на твоето име сега. Над изворот се истура таа и тоа е единствена утеха пред исчезнувањето. Молња е мигот. Збунет немаш време да го изрецитираш ни Китс: Нека ми биде името запишано на вода. БОГОТ НА ОГНОТ Богот на огнот сака да шета низ глината: ја пече облата мисла и ја двои од влагата и мракот за да е богато и за да се радува битието. Потоа седнува во моето ребро и во мојата куќа. Гори додека не се умори и не заспие во мојата пепел. Не му ветувам кога точно ќе се разбудам. ОТПОСЛЕ СЕ ОТВОРА Отпосле се отвора голема врата, минува низ семката дрвото, и патникот сосе сенката и месечината во срцето. Низ зрното песок минува градот и црквата на средина со хорот што го крева каменот до кубето, поблиску до Создателот. Низ капката минува морето и давеникот сосе длабочината што слегнала во раната на бакнежот. ОТСУТНОСТА НЕМА СВЕДОК Отсутноста нема сведок, нити таа може да сведочи самата за себе. Затоа не знаме кој и каде заминал (нероден и нељубен) меѓу два разминати бакнежи, нити каков мирис бликнал низ пролетта понорница меѓу ружата за свадба и ружата за закоп, ни како поминала зимата меѓу две рани на две напукнати срца. Затоа не можеме да му земеме мерка ни на растојанието меѓу отсутниот спомен и цвеќето што допрва пупи и мириса на него. ДРВО ВО МОЈОТ МОЗОК Слушам во мојот мозок се крева Дрво. Ама и низ друга глава минува неговата крошна. Гледам како нејзините гранки пупат и под челото на едно бескрајно далечно Дете седнато на брегот од морињата. Во него тоа Дрво стасува конечно решително да рече: "Прастаро сум" - и една птица прави околу него круг на златно време, во кое блика првородната свежина на исконот. КРАЈ МЕНЕ МИНА ВО СОНОТ Крај мене мина во сонот Јавач од глина- и тоа беше мôра. Во темните шуми влезе, една рспупена гранка над честаците во свеста блесна. Ме поздрави некој од прастаро време и мојот бакнеж го однесе со себе како месечина во ноќта. КАКО РОДНИНА ДА МИ Е Како роднина да ми е тој мртовец во она далечно село што се спушта под темелот и прагот денес... Колку е тешка ружата што паѓа од ѕвездите врз одерот, колку е невино болен споменот на неговото лице во блесокот што се рони од латиците како прецутено време. Толку многу прашања нагрвалуваат денес во врска со овој настан, а не му го знам дури ни името на мртовецот, иако тоа, заедно со името во селото во кое умрел, ми стои одмана под јазикот, и иако еден златен цвет ја напушта сега шумата и влегува во мојата одаја, опоменувајќи ме да молчам. ЈА ГЛЕДАМ СВЕТЛИНАТА Ја гледам светлината како се провира низ раните на човекот и како минува Ангелот низ нивниот тунел. И гледам како онаму кајшто е најдлабока раната се засводува кубе и прозорци со арки. И црква сум во која пее де profundis хорот, а Ангелот ни збор да рече, само го набљудува болот. МЕТЛА ВО ПРАЗНА КУѓА Кога последен пат ќе ја исчисти куќата клекнува зад врата метлата, тромава од умор и потешка од тагата, клечи така без работа. Никој не јаде веќе никој не прави ронки. Знае метлата, и големата ронка - последниот мртовец- е изметена по толку напор, како со еден потег. Знае, изметен е со тоа и првиот плач што го кренаа радосно водите, и последнта песна од која стана црно цвеќето на пладне. ЖАЛ Од сите елементи најмногу ја жалам водата, бидејќи знам дека треба да помине низ вашите црева и низ сета додатна нечисторија околу вас, и притоа пак мора да остана невина и чиста, да блесне пак во споменот на морето крај кое љубев и во солзата на Богородица што ја наводнува сувата болка на сиромасите. ЈА РАНИЈА СРНАТА МОЈА Ја ранија срната моја оваа виолетова пролет. Уште се разлева ехото на истрелот. Се вслушало моето срце-уво среде честакот што трепери. Надве пука јасписната карпа под него и рика од болка. Три пати повисоко од ранетата срна скока изворот и блика крвав. Смири се напрснато срце. Расте сенката пред нашата куќа и веќе, полно до врв, се прелева над бреговите, го допира работ на месечината морето на жалта. КОЛКУ ДРАГОЦЕНА БИЛА РАНАТА Ја гледам сега, на небо блеска раната што болела - станала соѕвездие, додека како клопче ми лежи телото под корењата. Тоа оставило сè. И него сè го оставило и од срцето на сенката се прашува: зарем однесе Душата на небо сè што светело - и болката дури? И каменот е посреќен од мене. Без искра не штрека. Сам сум во мракот, и пред да сфатам колку драгоцена била раната, сосема ме разнесува пред зори зелениот крик на тревите. ГЛИНА Слепа е глината не гледа, ама слуша и пее. Во нејзиното уво пропаѓа тапо шумот на нашиот чекор што се рони заедно со времето. Последната наша стапка е гром што се разлева долго како ехо и потоа веќе прастара, легнува на дното. Дамне е заоблен ќупот. Сега се сеќава празнината напукната на медот и зејтинот, на јазикот полн блажина, и го собира шепотот-јанѕа што капе како црно млеко од вимето на ѕвездените стада врз јасникот горе. ОТСУТНА ПРОЛЕТ Најполна е последната секунда-чаша. Таа најмногу чекала и затоа бескрајно се радува. Речиси си сè уште неизустен, а се прелева преку неа крикот и растворен во модра тишина легнува во садовите осамени. Молчат празните одаи, бледите сенки на предметите во нив и ружата што требаше да венчава. Молчи покриен со чаршафот на тишината креветот. Воздишката на љубовниците отселени од него е виолетов облак што минува низ нашите гради, од што се шират просторите додека дишеме на дното од семињата. Се пластат со отсутен мирис куќите исплашени во испустените македонски села, Полни се со корења и земја усните на оние што не се доискажаа, и додека долу пијат црно млеко од светлината што ја понесоа со себе, едно стадо пасе златно цвеќе врз падините на застеблениот говор. Нашето отсутно тело го слуша него и мечтае да стане шума. ВЕЧЕРА ПРИ СВЕЌА Велиш: -Не само на синија, свеќата и крај гробот свети. И додаваш: - Замисли го гробот среде соѕвездијата што трепкаат како свеќа. Како парастос за упокоение на поарченото време и догорените спомени! Но таман си го изговорил тоа, гласот на третите петли ја гаси таа слика, грмнува морето зад тилот на мртвите и душата што ѕемне, млада, се искачува со зората кон синевината. ЖЕЛКА Ја нагазив тоа утро желката под дабот, и крика свтлината. Вечерта кога се вратив дома раната на мајка ми беше отворена и низ неа вееше густа мрачка на вселената. Дури кон полноќ мајка ми ја подаде главата на врата, да види дали има останато уште некоја ѕвезда да трепка во мракот. Здогледа една далеку и ја понесе на грб на кај неа куќата насреде напукната. Потрчав да ја сигнам, но беше веќе далеку. Нејзиниот бавен од имаше во секој чекор по едно столетие што не може ни крикот модер да го довтаса. ПОЛНОЌНО ОГЛЕДАЛО Преку сртови и превои го носевме на полноќ огледалото што го паметеше нашето младо лице. И само гаснат ѕвездите во него, и само плаче тоа. Пред зори порој ги мие трагите на патот. и лицето и душата истекле, и само шуми огледалото на водите. И грми морето на жалта, блеснува во меморијата, сака да сведочи, а потоа кревкиот миг на споменот го сели брзо во вечноста на заборавот. ТОЈ ПРОВЕВ КОСМИЧКИ на Фимка Тој провев космички што трупа во нас ѕвезди и слана ни го наразува битието и пие лакомо вино од кладенецот на нашата рана. Лешникот има мудрост да го спречи тоа. Уште во мислата на пупката како тврдина спокојно зрее оклопот негов, јатката нежна ја брани од налетот див на просторот и времето од сите четири страни. ПРЕД ТРЕТИ ПЕТЛИ Со слепи ѕвезди во бисагите тој ноќен јавач јава. И коњот е негов чиниш создаден од тмајот. Го носи струјата на ноќта галопот. Само потковиците светат во дослух со златната жица на рудите кон олтарот венчален што ита на далеку се свирките што слават и таа што е, неначната уште, плодна од убавина. Сал планини, длабоки клисури и тишина отсекаде ко соспа што се урива над просторот. Са ноќ така. Дури пред зори блеснува видикот со женска прелест. Низ прстен венчален се провира времето. Како женски колкови се ридовите. Низ долина е бликнат галопот, низ шибјаци од светлина и низ олтарни ружи. И кладенецот длабок среде нив и жедта машка низ ноќта густа што се проби се радуваат на средбата искачена во зенитот на песната што слави. СОН На Цвета Котевска Го зема пастирот како тамбура ридот под мишка, го носи во колибата - и свират струните на боите. Ни едно место не е сиво, ветрот ја листа Бахавад Гита, од сегде вее прасвежината и блика цвеќето од раната заздравена. Пред нас на масата, во чаша, вечноста е вино, и пчелите-свештенички од ливадите на рајот ја снесуваат во саќе веста. Миг на причесна во која болката се покајува пред радоста. СВЕТА ПТИЦА На Даче и Трајче Јанчевски Света птица. Тоа е храм шт лета. Кој вели дека каменот нема крило, ако неговата искра го памети сонцето откај што слетал. На гранката сина од етерот клечи светата прица полна со мудрост. Низ неа минува ослободен од прајајцето и проширен просторот. Таа пак само молчи и ги колва златните мигови на времето. Само одвреме-навреме слетува во нашето срце темно од длабочината. Ја остава во него својата проѕирна сенка од која потоа станува крилеста нашата постела во првата свадбена ноќ. СВИРКАТА НА КРИШНА На флејтата свири Кришна, ги тера ѕвездите на поило во кое водата и огнот венчално се бакнуваат. Доаѓаат на тој кладенец да пијат уште: човекот, ѕверовите, карпите и дрвјата. Секој од нив си зема по една ѕвезда и пак е стадото на број, се множи. Млекото негово се прелева од ведрото на срцето и космосот без работи што се. ХИМНА ЗА ДРВОТО О дрво, вертикално Јас право во натсвеста што се креваш. Постојано исправено, никаде и никогаш не замина на пат. Патиштата доаѓаат на поклонение кај тебе. По еден од нив патува секирата, а ти, како незнаен јунак врз пиедесталот на храброста, ни да трепнеш. О дрво храбро, од радоста што се креваш, и болно отстоја на постела не легна. Неуморно, никогаш во времето не седна, ни времето не престана во тебе да кружи. О дрво, вертикално Јас право во натсвеста што се креваш. Нахрането со тишина никогаш не престана да пееш врз модрите висорамнини на моето срце. РАДОВО На Сестрите Ехваристинки Радост е Радово. Во Радово и цвеќето се радува никогаш свенато, никогаш заспано во споменот што мириса на него. Црква е Радово во која со песна се радуваат ангелите и нашата болка минува посреде неа прозрачна како небото. Во Радово свети сонцето на сиромасите. Само леб и сол на синијата, а сепак како планина расте изобилството за Големата Свадба, на која Сестрите Евхаристинки лично ги послужуваат гостите со тарун Христова светлина. ЧАША МЛЕКО. БЛАГОДАРНИЦА Му благодарам на стадото, му благодарам и на потокот од кој се напи тоа, му благодарм и на пастирот што го напасе и напои, ѐ благодарам и на тревата што го простира штедро, му благодарам и на Создателот што помина заедно со неа од непцето до вимето за да ми се претстави млечен во чашата на маса, ова пладне во кое капе и светлината млечно од млечното сонце на небо горе. ВО НАТСВЕСТА МИ БЕШЕ ЗАПОВЕДАНО Во натсвеста ми беше заповедано да се искачам за да ја примам оваа вест. Ја сеќавам силата на неродениот јунак. Од далеку бучи тој поток, низ соѕвездијата се провира. Од неговиот распролетен глас закрепнува напукнатата оска на светот. Сè во промена блика и ништо веќе не е исто. Од вечноста повторно доаќа кај нас Детето на светлината Христос. БЕЛИОТ ГОСТИН Во небичас ми дојде ветерот на гости и седна в соба покрај мене, полн со молк. Беше со бела наметка тој Кнез и бела на челото ѕвезда. Како поплава отсекаде тишината се проби. Сè беше страшно бело: ни знак, ни звук, ни бои. И каменот што чекаше одамна да уи го позајмам името, за да не остане безимен, остана без натпис. Расцуте во бела ружа на заборавот. МИГОТ И ВЕЧНОСТА Не води вечноста за мигот сметка, без разлика што е нејзина тој раха, од која таа незаситно расте. Од капка морето се крева, од зрно планината расте, од бекнежот на љубовниците народите се множат. Незаситна и мрзелива е вечноста. Додека мигот деноноќно работи таа, рамнодушна, се сонча на припекот на соѕвездијата. Тој памети, таа заборава. Не сака да признае вечноста дека се потпира како на цокле, за да не се струполи во бездната на хаосот, врз златната пајажина на мигот. ДЕНОТ НА БРАХМА Само се чудам што прави Брахма седнат крснозе во својот ден што трае триипол миленимуми. Го гледам понекогаш во сонот како се налактил на спокојот во облаците. Под него се отвара како космос цветот на лотосот и Ганг го мазни белутракот, пеејќи му химни на огнот. И свети тој неколкумилениумски ден. Ни Брахма ни тој се брзаат. А ние што брзаница удривме, што работа испозавршивме во нашиот кусовечен ден. И тамам видовме како се искрева сонцето, се спушти темница, го поклопи капак сандакот и стана сенка рубата за сведен, пред да се фатиме на оро. РЕИНКАРНАЦИЈА Кога ќе се вратам ако се вратам, дали низ истата врата ќе минам, дали истата капка роса и истата ѕуница ќе ги видам, дали истиот поток ќе блика во истото село, дали истото цвеќе ќе цвета, и дали истата пчела ќе го цица и прави мед за мојот препознаен копнеж, дали пак ќе се надвишува со планините моето срце, и дали пак од иста болка ќе градам куќа врз темелот на радоста опашан со јанѕа? ЗИМСКИ ГОСТИ Ми дојдоа зимски гости дома со облека од снег и бели имиња, кои може да ги запамети само заборавот, не каменот над гробот. Лед беше сјајот на чаршафот што им го послав на маса, и како нежна капка под гранитна планина сè беше притиснато од ударот на таа белина. Сал мојата душа, храбра, се осмели да наѕре малку за да ги поздрави, да крене здравица во нивна чест, подготвена ако треба и да ги испрати до сртот на белите соѕвездија. Но тие не си одат. СЈАЈОТ НА ЦВЕЌЕТО Сјајот на цвеќетп што пупи на работ од моите клепки вивнати во шумјак - од каде доаѓа? Од сонот ли? Може сум заборавил да се разбудам? Неколку милениуми легнале во поленот што мириса околу мене. Го слушам ѕунот на пчелите што прелетува брзо низ мојата бела свест. И ништо не паметам повеќе вглобен во саќето на вечноста. ЗАД СОНОТ Некаде далку во мене живее душата на некои јасни брегови зад сонот. Оттаму доаѓа реката што ја гледам, но ништо не ми кажува, само венче темно цвеќе ми донесува, и само мислам на кое страшно место ми замркнале спомените. И нива е и семе болката во мене. ПРАСРЕДБА Кога за првпат се сретна со смртта Човекот запеа. Беше разбуден. Веќе немаше препрека за него. Ја мина таа врата тесна. Знаеше дека е осуден не на смрт, туку на Песна. НИКОЈ НИКОГАШ Никој никогаш не го запраша огнот дали му студи, ни изѕематото зимско сонце, ни ноќта клекната околу него, ни каменот студен, ни мртовците во кралските гробници кај што е запален без негова дозвола. Само пепелта, неговата тажана сестра, го запраша еднаш тоа и пламна за да го згрее. ВОЛК Уше не е роден тој волк, а веќе вее снегот за да ги наклевети невините траги и да ги доведе пред муцката кучешка на ловецот. Завива модро волчицата, опколена како со море од лаежот на далечините. Клапнува ноќта пред прагот, надве ја цепи студот месечината и сјаат од болка во вирот заледен мртвите очи на неродениот волк. ПОСТОИ СТУДЕН ЧАС Постои студен час во кој по црни скали слегува да пие вода месечината од кладенецот на душата, и некој темен гостин, што дојавал од прадамнината, ни става кемен леб на софрата. Постои студен час во кој надежта е на губилиште одведена, сред мрачна шума песната на крвникот го пресретнува крикот на жртвата - и вечноста е секунда заледена. ОТИДЕ ДЕВОЈЧЕТО ПО ВОДА Отиде девојчето по вода. Се напи шумскиот крал во самракот тишина од кладенецот. Осамна неговиот лик на дното, во модрата зеница на девојчето чиј крик во сонот фати корен. И панот на шумите со стадото и песната на чучулигата по модри скали слегуваат под водата. Отиде девојчето по вода и не се врати. Над грло му е сонот воден и пее љубичицата, помодрена од тишина, под клепките на неродениот. ГОЛЕМАТА СВАДБА Според Емили Дикинсон Се отвора ноќното небо со пламнати од ѕвезди ниви, полни се бочвите со вино и испечен е лебот за Големата Свадба. Небосводот е нејзина маса, трпеза и сцена. Ангелот носи чинии полни со оган. Се венчаваат рид и долина маж и жена. За свадбениот накит се грижи лично Тој што ветува радост по изодената мака. Тој што има рубин за секоја капка роса и прстен за секоја рака. КОСМИЧКА СИМФОНИЈА На Ика и Сократ Лафазановски Голем оган расте во свеста и изгрева повторно празората. Одамна светка златната линија над сртовите и нема мрак во каменот среде нашето срце струполен, нити во времето надвор од нас. Сè на своето сончево потекло се потсетува повторно, од пракрикот на Бог се шират сферите и грми музиката на елементите. Ни една ѕвезда, ни едно зрнце песок во клепсидрата, ни душите што беа, ни душите што ќе се родат, ништо не е загубено во времето. Се прибира бескрајот под стреа. Полн е со хармонија кругот, минатото и иднината се слеани во едно вечно Сега опашано со музиката на светлината. Секоја сенка е оплодена од страшната ведрина на звукот и пупи златно цвеќе на работ од сонцето. Повторно се родени мртвите и не се веќе мртви. Секој атом е црква, олтар и свадбена ружа. Сè е во склад и допир плоден, никој со никого и ништо со ништо не се порекнува, ништо од ништо не се двои, едно низ друго минува сè, мигот низ вечноста, вечноста низ мигот, духот низ материјата материјата низ духот, и ние заедно со ангелите го кршиме на синија пред нас лебот замесен од тестото на новородената светлина. НАУМ Време на пост пред новиот потоп. Како пламен столб во молитвата испосникот се крева. На скрбната трпеза пред Наум трошка леб е планина, а чинијата сончева сфера. Рибата во неа е поголема од морето. Ја пресечува неа светецот надве. Но тоа не е риба, тоа е отворена книга. Низ честиците на Словото, врз ѕвездена висорамнина, го тера Наум на пасиште млечното стадо на својот народ, далеку од сивиот бран на потопот. КАМЕН ГОСТИН Стаса во нигдина тој гостин и застана на пргаот твој. Му рече ти:"Тргни се да поминам." А тој:"Појди со мене." И тргна со него во ноќта ти (камен низ камена шума)- и виде како ѕвездите една по една гаснат и како пепелта на заборавот ја покрива свеста на светот. Истрпна кога го покри таа и твоето име и кога на ништо не се сеќаваше веќе. Но тогаш некој ти подаде рака, во твојата камена глава штрекна искрата и рече: "Не грижи се јас паметам"- и го искачи твоето име да сјае врз темето на каменот. застанат на брегот од вечноста. ЛИТУРГИЈА ЗА СИТЕ Во тишината длабока, пред да се отвори црквата, се проби глушец во олтарот до нафората во чинијата- зеде неколку трошки, како и тој на причест да е. Потоа скрцна вратата и грмна литругијата, ја исполни црквата до врвот на кубињата, се прелеа преку прагот надвор и се искачи на балконите, кај цвеќето во саксиите. Како света поплава сè наѕре, и во дупката глувчова измешана со правта ѕвездена, се приби таа, за да грицка глушецот од погачата на вселената што стои свечено на маса во стравот негов крената. ПРОФУЧЕ ТЕМЕН ЈАВАЧ КРАЈ ТЕБЕ Профуче темен јавач крај тебе, две ноќни сонца му горена во очите. На темна кобила јаваше тој и темна песна пееше. Со рацете полни молк ја зеде жената што ја љубеше крај реката во сонот и го угасна огнот пламнат од вашиот бакнеж. Врз наметката на која се љубевте остана само мракот на ноќта и неколку спепелени ѕвезди. Далеку беше зората, а ти, опколен од секаде со темница, ништо повеќе не чекаше. Додека сè уште се слушаше топотот на темниот јавач седна на брегот од реката, се осветли со сјајот на болката, која ја поздрави со "Ќерко и сине!" и запеа како да славиш. Му рече на срцето: "Само така може низ тагата да се мине". ПОЛНОЌНА ПОСЕТА На полноќ дојде одненадеж тој гостин камен и застана на прагот од твојата куќа. Ти го молиш да влезе, да седна покрај огниште, за да го згрее ликот студен. Но тој нејќе. Вели дека сака да ти седна врз темето. И уште- дека е твоето име што треба да го крене над ноќта, отаде заборавот. НЕИСЧИСЛЕНО ЈАГНЕ Исчисли сè Создателот. Исчислен беше Неговиот Голем Имот. На крајот задоволен Тој седна крснозе, на средина од Числото-Трло во кое, пред невремето, преживаше спокојно Неговото стадо. Времето и Просторот, два големи угичи, дремат како планини пред прагот. Сè е под стреа, вон провевот космички. Само едно јагне, заборавено и неисчислено, блее зад сртот, нема кој да го надои- а веќе паднала од небо белата ѕвезда на зимата, сосе глутницата на волците што завива со нож во забите. ЗРАК Низ колку само темница се се проби, низ колку честици на трага и на болка мина тој ранобуден зрак што тргна на пат од сонцето, за да ти допре лика пред да заминеш од овој свет. И тамам блесна во прозорецот, чија решетка правеше крст врз твојата напукната постела, твоето чело му рече на зракот "Не", веќе потонато длабоко, како пред неколку сончеви ери, во сјајот на кристалите. БОЛКАТА И ВЕЧНОСТА Како зелена свила се ерите богато здиплени во гробниците. Ги будат на Тутанкамон зениците ѕвездените огнови на сферите. Не знаеме ништо за вечноста, од каква е супстанца и градба. Останува, до Големата Свадба, болката основа за бесконечноста. МИ ДОЈДЕ НЕПОЗНАТ ГОСТИН ВО СОНОТ Ми дојде непознат гостин во сонот, потопен со тишина до грлото, и првпат не чув да блее в зори моето сончево стадо во трлото. Беше чуден тој гостин, и без лице. Го прашав како се вика. Рече: Молк. Го видов тогаш од прозорец просторот како станува сив и завива како волк. ПРАЈАЈЦЕТО Ништо не може да го возбуди и начне јајцето, освен сонцето и крилото. Тоа ги памети боите пред да се зачне и да нè поклопи на хаосот сивилото. Како во своја куќа во него и Бог се вдомил. Не само птиците, и цвеќето и планината излета од него и затоа нè згроми со таква сила на празората светлината. СОН СО ДРВО Тоа беше Првото Дрво, го сонив како се крева моќно на средина од вселената, полно со сјај од коренот до врвот. Самото Едем и Маслинова Гора., молитва, песна, Исус што листа, тоа беше оган и море, Првиот Крик и Првата Зора. Отпосле почна црвот да дроби и птицата на радоста да кружи околу крошната на срцето до највисоката ѕвезда што се проби. Потоа стаса, меѓу два молка, и Првата Секира што ми се зари во слабините, и јас се разбудив, о Дрво Златно, урнат од болка. ОГАН И ПЕПЕЛ Дојде на свадба од иднината, со песна растеше гостинот убав, се креваше како божествен столб, грмнат во светлината. Но сега тој моќен пламен, некогаш многуглаголив и свечен, е само длабок немтур, од небо в бездна стркалан камен. Тој убавец, во мракот турнат, заборавен од себе, запамтен од заборавот, е пепел собрана во урна. ПРОЛЕТ Како ангелско крило се крева земјата лесно и Сè се протега кон бесконечноста, на душата во телото ѐ бива тесно и брза да се отвори кон вечноста. И мртовците под корењата се возбудени, им се искачува лицето во вршките со блесок, и водите на заборабот оддалеку разбудени удираат во брегот на соѕвездијата со тресок. На провев космички застанати сме ние, со срцето ко чаша насреде поставена. И ние и некој невидлив од неа пие на изворот од раната заздравена. ЕГИПЕТСКИ ФРИЗ Без длабочина во просторот рамнината на фризот египетски кон битието се движи по златната линија на Средината, кај ништо не се оддалечува, ни ближи. Низ профил тука јазди сè, без назад да се врти, бидејќи сè е правец запатен кон внатре што ги чува од ентропија златните црти на лицето, времето да не ги затре. Ни отаде, ни одваму има. Иднината и минатото се зад архипелазите на гробниците, кај трае убавината здиплена за вечноста во саркофазите. ЕГИПЕТСКИ ЈАСТВО Неколку милениуми тоа битие египетско разлистува. Без перспектива, без третата димензија како покритие во него големо Сега сеприсутност бива. Во фризови се збиени со линија строга просторот рамен и времето што не тече. Се тркала размножено лицето на Бога низ споменот што пупи од отсутното цвеќе. Нема межник. Тоа што дошло од вселената се згуснало во Тука како камена градба. Над сртовите на вечноста е крената египетската здравица за Големата Свадба. Затоа е таа свадба толку постојана и затоа стои свечено и несвенато, речиси надопрено од болка или рана, египетското Јас над трошноста кренато. КЛЕПСИДРА Она што го реков и ти што го рече во невратка темна замина и згина. Нил низ бакнежот на Тутанкамон тече со отсутност чудна, вонвременски сина. Кружење е овој ѕвезден песок вечно. Пак се виши на болот планината и при падот секое зрнце бива среќно, дека пак е темел на судбината. Ниту мигот трошен, ни вечноста тука не се закон траен, или неизбежност, туку срцето што везден храбро чука спроти бездната на космосот со нежност. Една ѕвезда паѓа, илјада се ројат над карпите среде времето што стојат. ПРВАТ ПРОЛЕТ Педесет милиони години, и таа голет ледена ја снема, се стопи со дамината. Се најде Човекот наеднаш во Првата Пролет, искачен високо над мракот, во светлината. Во душата кај зееше пукнатина и рана блика цвеќе, првото жио почна да класа. Од темна пештера златна чинија стана срцето за родот со првта жетва што стаса. И првпат стана ведрина она што беше страшно: под виножито седнаа Мажот и Жената да го јадат лебот замесен од сончево брашно. Во нивниот бакнеж намовнат од пената на морињата модри растеше големо дрво, неначнато од мислата за смртта и за црвот. СТРАВ И ружата се плаши во мртовечница да влезе: на венчавка беше, сега на закоп ја канат. Некој го затвора огнот в каменот со црно резе, пропаѓаат длабоко водите во нечија рана. Мрзнат ѕвездите и блеска како студен бокал свеста. Ни трага од свадбата, плаче темна убавината. Заминала душата в заборавот како во честак. Болката и телото пак се споиле со глината. Од нигде нема вести. Во празната куќа под прагот како под змиски јазик некој прастара тајна става. Во темна легенда е закопано сјајното благо. Сè е камено од болка. Твојата камена глава одметната над глечерите на вечноста се шета. Во сонот нејзин, над смртта, едно Златно Дрво цвета. НЕ ДОАЃА СОНОТ Не доаѓа сонот, а јанѕата штрека. "Заспи - некој ти вели - ај, заспи цврсто, кристалот долу твојот бакнеж го чека, можеби Исус веќе слегол од крстот." Но не е така. Голгота фрла сенка, не блика цвеќе, сè е сиво и голо, зад твојто чело темно морето стенка. Не сака да мине ангелот низ болот. Над лутата рана застанал и трае. Низ него струи небесна ведрината. Од неа во рудите под планината дозрева дијамантот длабок и сјае. Леле, дали тој ќе посака да светне кога бескрајот на мракот ќе те сретне? ПОСТОИ ТАКОВ БОЖЈИ МИГ Постои таков божји миг во кого паѓаат ѕвезди измешани во тестото на глината, во кого неколку столетија доаѓаат на поколение директно од иднината. Како Мудреците од Исток ги оставаат тие пред него даровите полни тајна, потоа, на замин, во завет му ја даваат и отсутноста - за храна на душата сјајна. Отпосле гледаме како се извишува тој миг над столетијата, ко крошна крената, и како, наместо нив, ја издишува моќно проширената слика на веселната, во чија клепсидра зрното песок е среќно дека е полно не со минливост, туку со вечност. ЗЛАТНОТО ЈАС И во болката своја како во нива сее човекот. И во тагата тешка што го опколила отсекаде тој одгледува леа со олтарни ружи. Во ноќта темна нему му подава чаша со вино искрата во Каменот, без рана и без лузна што е, прастара а првородена. И по Голгота семката малечка му отвора врата на дрвото, да искоке во височините и да нè потсети не на темнината, туку на сјајот и цвеќето на нашата дамнешна љубов што почнува да пупи во скрбните суводолци на срцето. Макар остана како судбина врз нас да лежи сенката на Голгота, обновено Сè сјае откако Живиот Камен со лузна на темето, но неповреден во искрата од која се причестивме, се крена од гробот по тридни престој меѓу мрвите. Од тогаш со нов сјај и златната жица на рудите го тркала моќно, како космичко тркало да е, до секој олтар прстенот за идните младоженци. И саќето на пчелите, што ројат нова матица, во нашиот скрбен дух е полно сал со златото на Големото Незнаење. Ох, дали сега ќе го препознаеме изобилството што пристига отсекаде на гумното во нас, на кое некој деноноќно донесува снопје дури од небесните ниви. Битието наше сега мора да е подготвено да биде и зрно и воденичен камен, за да стаса до Новиот Леб кој е од самото Слово замесен. Таква е веста што ја прати Живиот Камен, кој само тридни беше во гробот меѓу мртвите, за да им каже дека времето на земјата истекува, да ги охрабри и да ги замоли да бидат уште малку трпеливи, до денот кога нема веќе по темни скали да слегуваат сè подлабоко во заборавот, туку ќе почнат да се искачуваат кон зенитот на вечноста, кај блика изворот животодавен и секој кој се напие од него никогаш појќе не ожеднува. О, засекогаш охрабрено Јас, о, длабоко Јаство во срцето на Бог што не познаваш мрак, макар било отсекаде опколено со него како скапоцените камења, чиј сјај не може да биде ништо друго, туку свест за Словото, самата негова интелугенција. Како света молња низ сè што е живо се пробива таа свест, но и низ она кое ние го сметаме за неживо, низ рудите и минералите. Сал еднаш таа молња света како да се поколеба, како да подзастана, како да го згасна сјајот, кога ја пиеше на Голгота досудената чаша Исус. Три часа траеше тоа помрачение космичко, како да попуштиле силите на вселената. Но тоа не беше миг на слабост, или истоштеност на Бог и Божественото, туку опомена дека со мракот сме ссе послужиле, со волчјата нарав, не со светлината во себе, во однесувањето кон Јагнето Божјо. О, не беше тоа помрачение на Голгота во мигот страшен ни повлекување, ни наслабнување на жилата на богомислата, туку знак меѓу знаците кој, како што е запишано кај Јов, го потсети човекот дека, кога Бог би си ги повлекол сиот свој Дух, сите суштества би издивнале и човекот би се претворил во прав. Но трае и блика тој Дух како празивор длабок во сите нешта, во секоја честичка и твар. Од него извира Сè и Сè се слева во Него: грло е тој во кое отсекаде се собираат гласовите за моќната песна на вселената. Можеби само еден миг ќе се стаи сепак до занеменост Духот, но не за да прибере здив и нова сила, бидејќи Тој самиот е и здив и ритам на Сè, туку за да се огласат во штамата светска трубите небесни што ќе го најават Судниот Ден, за радост на секоја вратница бележана со крвта на Јагнето, а за тага на секоја небележана. Бидејќи од белези е составен и светот и нашата судбина, и секој белег и отворена книга што бара од нас да сме нејзин буден читател и толкувач во долги бденија, за да не нè затекнат неподготвени трубите на денот што е толку страшен и величествен истовремено. Ене го, само што не екнал, грми звукот нивен минува посреде увото на мртвите: го слушаш ли, сине! Напукната е празнината тешка на молкот и на смртта: узводно се враќа Лета за да го остави заборавот на Изворот што е паметење и да тргне оттука преобразена повторно напред, со заповед, самата свест, сè да памети на патот, бидејќи веќе ништо не е ни заборавено ни мртво, ништо не е успано кога е разбуден и првит и последниот гроб и мртовец и кога од зад бескрајот, низ отвореното небо на бел коњ доаѓа кај нас Верниот и Вистинитиот, или Божјото Слово, како што го викаат уште Него. Се тркала Живиот Камен, откачен од врвот на планината, го исполнува светот од дното до врвот, грмејќи и светкајќи со глас што поместува ѕвезди: Небото и земјата ќе ги снема, но моите зборови ќе останат. Во сè гори спасителната искра на Живиот Камен и ништо веќе не е истоштено, слабо и болно, сè е закрепнато и здраво, и денот полн со злато искачен во зенитот на вечноста, како севидо око на Бог, за првпат не виде бездомник по патиштата во невреме, или болник на постела, ни солза на нечие лице, за првпат не виде ни еден страк цвеќе во мртовечница да преспие и на закоп да појде, под клепките на мртовецот да замириса првата ноќ на гробот, туку секоја пупка, полна со нектар златен, самата пехар венчален, меѓу усните на младоженците само се отвора. И ништо не е полегнато од умора долга нити свиткано од болка, ништо не е паднато на колена поради унижение грдо, туку сè е вертикално златно Јас, дрво што се крева директно во срцето на Бог, а ни изгрева ни заоѓа, сал блика како извор и во сè се прелева изобилството на искрата во Живиот Камен, и во срцето на Таткото, ко над сивата бездна на хаосот од сите нешта првин ја создаде светлината. Венчани со Небото и Земјата и еднакви пред Бог се мравката и ѕвездата, новата матица пчели што се рои, и новата галаксија штотуку создадена од Творецот, кој, како пастир стадото, постојано го умножува и зголемува својот имот. Повторно Живиот Камен, Белиот Јавач доаѓа кај нас низ небеста отворени, за да ни соопшти радосна вест, да ни каже дека ни една капка дожд, оттука натамуу, веќе не носи вест за потоп, нити за давеник, туку само за пловидба до оној блескав остров чија јасписна карпа се крева точно на средина од нашето златно Јас, точно на средина од Бог. Како на прапочетокот сè е невино и вистинито, затао шео на сè и кората и јатката се само чист сјај. И нема ништо своја темна срцевина, ни желба. Низ сè минува сега, сè ѐ е повторно вратено на прасветлината, сè ја надитрило смртта, и, макар како легенда прастаро и првобитно, сè е првородено. И сè е срцевина чиста, сè е очистено од излишност, сè е центар, ништо не е периферија, сè е Целина, ништо не е детаљ, затоа што ништо не е е осамено и неутешно веќе, и сите што тагувале влегле од сенка во ведрина неизменлива и вечна што е. Сè е центар, средиште златно, и сиот бескрај неопфатен само во една точка е прибран како под света стреа, иако нема невреме веќе, ни суша, нити потоп, и секоја точка истовремено е бескрај отворен кон вечноста. Сè е во своето средиште, кајшто престојува Бог, закотвено, но ништо не е неподвижно и конечно, туку е сè во длабока внатрешна мена, во ритам спознателен што е, бидејќи сè се искачува само со една цел, да ја досегне на врвот и сè слегува во бескрајот на длабочината да го досегне и спозна врвот. Сè е под златен пресек поставено, во кој ништо не се порекнува и сè е само себепотврдување во другото, на пат кон Големата Афирмација. Во тој златен пресек патникот е пат, а патот патник, на иста трпеза ручаат, од иста чаша исто вино пијат и никогаш не се разроки, едниот на една другиот на друга страна да појде, туку се сложни и севиди. Споени во едно на пат кон Едното, тие се сепак отворени во многузначноста, налик на оние чудни серафими и ангелска кочија, за кои говори Езекиел, што се: со тркала од топаз, четири, и сите еднакви, како едно тркало да е вглобено во друго тркало; кога одат, одат на сите четири страни и не се свртуваат, туку одат кон она место, каде што им е свртена главата. и телото нивно и грбот нивен и крилјата нивни, и тркалата нивни наоколу се исполенти со очи и сите имаат по четири тркала што се викаат галгал и секое животно што го влече има по четири лица, херувимско, човечко, лавовско и орловско, во единство спорени, како што се споени Патот, Патникот и Целината што се една срцевина, чиста суштина со која е исполнето од дното до врвот битието наше. И нема нигде пукнатина, сè е полнотија, и самото бездно на етерот, како да е бачило, ведро со млеко, или улиште полно со мед Вселената. Како низ саќе да газиш низ неа, сè е слатко и густо, и нема надвор, сè е внатре, од внатре само кон внатре се излегува и влегува. И нема скрбно место нити суштество. И најмалиот створ со товари богатство од Божјите ниви се пробива до сопственото срце. Со Живиот Камен е исполнет открај - докрај и без пукнатина е светот, без болка и без рана. И не се веќе гледа ни лузната на Јагнето. Таа е сега, глеј, плодна бразда што роди за Големата Свадба. И свети незгаслива искрата во Живиот Камен. Ние престојуваме во неа како во сопствен дом од каде, севиди, исполнети со очи, како херувими Божји, без да се вратиме гледаме во сите четири страни во Сè и низ Сè со песна што ја слави светата искра на Живиот Камен. ОГАН О име длабоко, о Златно Јас, Сончево Дрво што го исправаш моќно во секој атом до вчера истоштениот свет! А огнот што прави тој, најубавиот ракопис на песната, стопан во ковачницата на јазикот, пламнат глас и гласник во темната ноќ на светот? Во секој збор гледаме не олтар со оган што слави, туку огниште катадневно, какви што уште има во запустените македонски села над кои и летот ластовичин фрла сенка од пламен. Тоа се огништа прости, но толку свети во својот говор што се сами по себе олтар на кој се пече лебот за светата глад на сиромаштијата. И во јазикот гори тоа огниште уште од каменото доба во студената пештера на свеста. Од таму, од битието полно со јанѕа и со слана се тркалаат наваму диво гласовите немушти во присоите во долина питома во потрага по суштина и облик, по зборовите-ќупови, испечени и заоблени толку убаво што и самиот Бог посака крснозе да седне среде нив, полнејќи ги со огнен мед и млеко, со блажина од свето благо што е. О среќен неолит полн со плодородие и радост, прибран под стреа во посатките, далеку од невреме и провев, сведен и светлина на сетилата. О неолит со оган - стопан што не го пречекорил прагот, бдеејќи над породот, но и со оган - скитник, ловец што талка низ шумите полн со легенди темни и лаеж на загарите. О неолит со оган плодоносен, пламнат во првото семе на првата бразда и во вимето на првото стадо, во пасиштата со огнено цвеќе и во саќето на пчелите-свештенички. Секаде отиде како на свадба со дарови скапоцени огнот кога излезе од пештерата студена во првата пролет на човештовото. Секаде отиде на гости, но нигде гостин, секаде домаќин беше, секаде се вдоми огнот, како од искони да беше сè во светот живеалиште негово, секаде ја откри искрата своја, и секој предмет, секоја твар е зборот однатре осветлен и пламнат. Храбар воин е огнот, спремен да пламне среде бура, во срцето на судбината и да ги осветли, самиот јуначко срце, и раката и подвигот на јунакот. Секаков студ и теминица победува тој и стражар е што бдее деноноќно. На висока кула од времето се искачува бестрашен за да извидува од каде иде гибелта, од каде се задава црниот глас на чумата над Македонија.. Бдејач со недремно око, и самиот над себе бдее огнот, не толку заради себе, колку заради светот. Бдее за да не се струполи како пресечена глава врвот од облаците в бездна, за да не го налегне подножјето темето на планината. Секогаш заедно со зората и со гласот на петелот чекори тој, затоа што е будилник кој ја брка мôрата дури и отаде межниците на животот. Токму така, бидејќи за да го варди од темница и смрт светот мора деноноќно и над себе да бдее огнот, не само кога е на свадба залунѕан, кога од под око ја гледа невестата, фрлајќи искри радосници, кога се јази по нејзините колкови со пијана и матна машка страст, кога е јавач слеан со коњот и галопот залидан низ диви шибјаци и пламнати ружи, низ ридја со виолетово цвеќе, низ предел кој е само од женски облици создаден сиот, туку и кога слегува ниско под долната црта на животот, како придружник на цели кралски семејства во гробниците раскошни подземни, осуден со векови крај нив да бдее и да ја пее во фалба пламнат песната на животот од самото средиште на смртта. Како гранитна планина, како непроодна шума е сонот тежок на мртовците, но не дозволува од него да биде нелегнат и задушен огнот, нити да му се скаменат клепките. И оттука со будна зеница точно во срцето на вечноста гледа тој. Ни седнува ни легнува огнот, туку бдее над светот без да склопи око. Битие само од око, пламнато крило во темното срце на сите нешта, птица огнена што пее во пепелта дури под зглавјето на мртвите. Низ сè помина огнот, сè помина низ огнот. Од секогаш бериќетен е тој, сејач и жетвар истовремено прв ги испече садовите во неолитот и ги наполни со огнено млеко пред да заблее првото стадо, пред да се заколчи првото бачило и пред да се намолзе првата мера по првото одлачување на јагнињата. Прв елемент меѓу елементите е тој, ако не е и повеќе од тоа, самиот Свет Дух кој на Пентакост слезе како жив говор врз апостолите, онаа вселенска сила која Индусите ја викаат кундалини и во која атман и брахман минуваат еден низ друг, спорени во Аполутното Јас, синото дрво на Кришна што се крева од несвеста во натсвеста на средина од универзумот. И Словото Божјо беспочетно што е, пред почетокот на времето и светот, најмоќно во огнот се потврдува. Зарем и Јахве лично не му се објави на Мојсие како пламнат жбун, онаа жива капина што зборува со огнен јазик, јазикот кому најмногу му личи да биде свет и да посветува, директно да го застапува Создаелот, да биде негов глас и гласник, пат и патник исправени кон небото. Зарем не се објавува најмоќно низ огнот и онаа света тријада која е основа на нашето постоење: верата, надежта и љубовта, тоа свето огниште во секое срце исчистено од омраза и јанѕа. Огнот е Словото, јазикот што го создава човекот од петиците-темел до главата-кубе, како небозасводен храм изграден од живи зборови полни со исконска радост, но и со света болка, кои знаат и да крварат кога ќе се сетат на раните на Исус. Безимен би станал светот, би го загубил здивот без огнот, сите нешта би занемеле, неосветлени однатре и некрстени со она свето Јас кое ги осмислува и исправа во постоење. Бидејќи што е крштевањето, ако не завет со Синот Божји преку Името Негово. О, чисто и длабоко именување на сопственото со Божественото Јас! Еднота, суштина кон која брза сè на почетокот на создавањето кога, и токму затоа, од сите нешта во вселената првин беше создадена светлината, за да се одвои денот од ноќта и да се покаже во целото свое величие огнот, јунакот кој насекаде ги турка мракот и струдот од просторот и срцето човеково и кој, за да даде убедлив пример за својата храброст, од толку свидни нешта водата за своја свршеничка ја избра И проговори со нејзиниот јазик. и таа света свадба се збидна, се покори водата, бидејќи огнот не згасна, туку таа пламна и стана огнена невеста што зачна од својот огнен свршеник. Секогаш е огнот дома, и кога скита со ловџиите низ мрачни шуми, и кога е на распаќе на конак заедно со патникот бездомик тој. Секогаш е во центарот на светот, онаму кај што се пеат долги песни и ткаат легенди темни со златно јаболко врз кулата на ноќта, онаму кајшто се прават свадби и игра оро околу столбот пламен на постоењето. Огниште, свет круг е огнот што ги прибира далечините и времето под стреа. Така е заштитено битието наше од провевот на бескрајот и пламти фалбено без помисла на пепелта и смртта. Не само во црква на олтар, или во царска палата, туку и во ковачницата на Циганите, или во овчарска колиба, секаде свет е огнот, светец и свештеник што причествува со огнен леб и огнено вино. И прагот и кровот, целата куќа седнува крснозе до него и пее старински песни. Бунарот надвор, заледен од болка, со столетија ги слуша нив покорно и свечено, без збор да изусти. Отпосле сфаќам колку е длабок и полн со златен говор тој молк на нашето битие, колку се собрала сончева маја на дното. И кога е расприкажан и кога е немтур замислен, секогаш говори огнот, секогаш е бдејач кој не дава да се фати пајажина на ѕидовите, нити рѓа да почне да го јаде светот, или катенец да се стави на некоја врата. Бидејќи ако се случи тоа како ќе излезе никулецот од семката? А ако не излезе тој, потпален од искрата која е гласник на Светиот Дух, самиот Дух, нема ни жетвата да искласи, ни жетварот да дојде за да го собере родот. Ќе нема залак леб на синијата на сиромасите, ќе зее празно нашето срце кое Бог го создаде да биде амбар, или, ако сакате, бачило каде и пастирот е син на огнот и со огнена блажина ги полни каците и врчвите на колибата. О време на огнот - свадбар, патник и мудрец што пламна заедно со првата зора на светот, кога сивите води и хаосот запеаја преобразени на сет глас во слава на Создателот. И огнот пееше како апостол првиот ден по воскресението гологлав на брегот. Тоа беа првите јасни гласови што станаа јатка, златно јаство кое е толку тусто и толку многу бескрај собрало во себе што ни затреперува битието од самата помисла дека на дланка ни е простор-времето. О, чисто и длабоко средиште од кое се крева како откровение во јасна присутност на божјата свест нашето вертикално Јас! Секогаш праоган е огнот и правода е водата. Такви се тие елементи меѓу елементите, секогаш врсници на исконот, секогаш прастари и прасвежи истовремено, секогаш новородени кога ќе се појават пред тебе, како никогаш да не остарел светот кој со секој миг, крстен во вода и оган, само се препородува. И еве пак како поет-шаман на бранот крснозе седнал огнот и пее заедно со водата како во првиот ден по создавањето на светот. Гледаме дека таа песна е поило на кое доаѓаат нештата да пијат свето знаење. Доаѓаат отсекаде безимени ѕверовите, ѕвездите, камењата немушти и невтемелени во себе, барат име за да се вдомат, да стане златоговор молкот нивен. И не само живите нешта, туку и тварта што ја сметаме за нежива прозборе од своето темно средиште. И слепото око на материјата, вглобувајќи се во името, прогледа со свеста на Творецот, стана негова супстанција и интелигенција која едвај можеме да ја замислиме и одредиме. Затоа блескаат подземни кристалите, металите и скапоцените камења, исполнети со света моќ. затоа се химниски расположени, спремни да запеат и тргнат рака под рака со рударот на свадба. Еднаш нè исплаши празнината, Можеби тоа беше мигот кога зад нас се затворија со тресок портите на рајот и кога пред нив се најдовме како пред судбина, како пред самата смрт, неспознатлива дотогаш за нас. Првиот крик на стравот тогаш со неа го споивме. отпосле, кога повторно се сетивме на светото, ја засводивме празнината и стана суштина полна со нас и Бог. Прозорец, соба, стомна, чаша, самото наше битие, празнина полна до врвот со заветно значење и име. Огнот ја фали и воспева неа, гласот на Светиот Дух. Човеку, застанат на модра висорамнина, со теме меѓу ѕвездите и темна длабочина во себе во која блескаат несвесно кристалите на твојата душа. Извлечи ги од отсутност во присутност нив, искачи ги да зрачат врз златната гранка на натсвеста од твоето осветлено Јас, таму каде што сè се преобразува и сè е само говор чист на светото. Оти само тоа што е свето пее, непоткупливо како веда која ја цепи надве ноќта на светот, откривајќи ни го Големото Незнаење. Затоа, имено, за да ги потсети на вистинската суштина на светото, надвор од неговата обредна корупка, и им рече Јахве на Израелците дека, доколку не ја сфатат суштината на божјиот имот и наследство, тој и од камењата може да си создаде потомци на Авраам. Даден е знак со тоа за правецот на светото кој е отсекогаш непоколеблив, без вртење настрана и назад, како кај оние староегипетски фризови со строги лица во профил или полупрофил што итаат кон средиштето златно на вечноста само, минувајќи ја тенката црта на мигот и на смртта. Не случајно Јахве посочи на каменот полн со дрвена мудрост и божјо искуство. Та зарем не сме се многупати увериле и ние дека е помудар каменот од човекот и дека е дури подготвен и за невозможното небаре е Исус, небаре Светиот Дух седнал во него, дека, иако го мислиме за нем и глув, може да запее на сет глас, колку за да нè потсети какви сè чуда може да направи оној што го зачувал во себе чистиот оган на светото - Големото Незнаење. ПЕСНАТА НА ДИЈАМАНТОТ Глув галоп низ вселената глува. Кон Алба јавам во темната ноќ јас Гоја. И коњот мој како од мрак да е сал, копитата, гривата, слабините. Којзнае дали од таа ноќ ќе излезам и дали лицето на Војвотката ќе го видам, тоа сонце што гасне и повторно се раѓа, ко мојот галоп и моето срце во општата ентропија на ноќта светска. Ох, мило лице, убавина што станува урнатина. На куп се, испокршени, круговите на складот. Испобркан е распоредот исконски на нештата, збунети се патеките на ѕвездите и крвта. Осамено е срцето и не е сигурно дали отчукувањето негово копнее по искрата во мракот, или страв и лед во душата трупа. Ноќ во мене и околу мене. Од сегде опколен со неа јаглен црн сум сал со мракот сраснат. Но глеј, како да самнува негде на бреговите жални во еден зафрлен предел на работ од мојот мозок. Таму до кај што прасвеста стасува како во легенда заборавена со злато полна. И гледам како од темната страна срцевината на јагленот го пречекорува прагот на ноќта и влегува во златото на денот Дијамантот. Гледам како пее на бреговите на осаменото срце на човекот и светот. Неговиот глас е цврст и блескав и сè што го слуша станува како него. Целата вселена станува дијамантска јатка. Гледам и Алба во неа како свети, и лицето на Војвотката вратено од распаѓање. Од ништото е повторно сотворено тоа со раката светлосна на Големата Афирмација. И сè е искачено во својот зенит, полно со сјај и злато. Еднакви се во големината и славата и зрното песок и планината. Ништо не е ранливо како пред тоа, Ништо нема знак на рана и болка, Нигде не се гледа пукнатина. Сè e заштитено и под стреа. Во секое огниште гори оган, Светиот Дух е стапнат. И сè е внатре, и бескрајот дури, ништо не е излезено од битието надвор. Ништо не е фрлено во судбина веќе. Сè е полно со искон и со вечност, она што било и она што доаѓа по него. Сè што се раѓа во вода и на копно со окото на радоста гледа во просторот и нештата очистени од минливост и време. Виолончело полно со лето е секое срце сега. Не само на некои, како при излегувањето од Египет, туку на секоја куќа вратата е бележана со крвта на Јагнето како спасение и на секој праг стражари ангел. Секој што се раѓа и зачнува сега во тивок и осветлен пристан коработ, далеку од бурата на судбината, го закотвува и животот негов е лозјарник, а деновите гроздови тешки од проѕирност, директно од Создателот во чинија пред него поставени. И никогаш оттука натаму не е празна таа чинија со зрела светлина што зазрнила во битието наше. Ангелот, без да знеме, директно од небесните ниви ја снесува таа светлина. О битие - чинија од Таткото благословена, никогаш што не се празни, дури и кога навидум е празна, бидејќи таа празнина, полна со тајна, е усогласена со внатрешната слика на изворот и неговото неначнато изобилство, макар и колку штедро да им се раздава на жедните усни тоа. Оти во што се раствори синото лице на Бога, ако не во неа. Дури и засводената празнина под кубето на црквата, во одајата дома, во стомната и бокалот, во винската чаша или ореовата лушпа е бескрај припитомен, дојден кај нас за да ни биде пијалак и храна на битието кое, иако целото плодност и полнотија, природата на празнината ја поседува. Онаа празнина на која не може да ѝ се утврди линијата на хоризонтот што ѝ бега на стапицата на умот. Полнотија е тоа која ја поседуваат и ја спознале само будните во сонот, иако знае и нив понекогаш да ги совлада тој за миг, како апостолите во Гетсеманската Градина. Виолончело полно со лето, со висока светлина во која зазрнува гроздот полн со вино за Големата Свадба. Првиот ден на Новиот Почеток на Новото Небо и Новата Земја е тоа, и полни се ноќевите со свето тесто за леб на орачот што ќе ја изора првата бразда и што ќе го фрли првото семе во неа измешано со ѕвезди. И на сè му расте крило и сè се крева. Обратна гравитација е тоа кон небо што влече. И, ене, на воскресение мртовецот си го зема со себе, за да наздрави, гробот престорен во винска чаша, не мислејќи на Страшниот Суд. Чекајќи ја долго обновата, во него внатре со цутјето на вечноста разлистало Дрвото на Животот, затоа што јатката на сè е сега Исус, и Тој е причеста на радоста пред која болката на покајание дојде. О чиста светлина. И цврста како белутракот полн со оган сончев. О Дијамант! О битие светло и свето, изобилство пловно, преобразено Јас низ темната срцевина на сè што се проби и блесна, искачено во натсвеста и слеано со Бог! Лотосов цвет се отвора врз водите на Ганг што удираат во бреговите на Бхагават Гита и везден посветуваат пеејќи химни, далеку од ѓубрето на историјата. О битие светло и свето, јатка што е море и остров истовремено. Орев, лешник, семка од јасен и летен јасник полн со злато, исфрлен над пладнето од Новото Небо и Новата Земја како латица лесна. О семе во кое спијат моќни овоштарници и шуми, кои само што не ги исфрлил сјајот - моќниот глас на песната на Дијамантот. Сè е како таа песна блескаво и цврсто и целокупното Сега во неа е Искон, а Исконот е Сега. Јатка врз дланката наша се само Новото Небо и Новата Земја. И сфаќаме, битието наше е тоа. Гледаме дека црвот веќе не ја гиба убавината на ружата што сјае и што е здружена со вечноста. Никогаш таа веќе нема да оди на закоп, нити во мртовечница ќе заноќи под клепките на мртовец, туку само на чесна трпеза ќе седи на свадбата на Јагнето, чии свирки бескрајот го исполнија. Таму ќе цвета и ќе мириса, тешка од злато и од пурпур на Новата Зора што грее во срцето на човекот и не заоѓа. Ниедна капка не носи со себе на пат кон морето давеник или потоп, а секоја е пловна река со златни кораби што пренесуваат, како некогаш пророците во света торба, божјо знаење од брегот на едно до брегот на друго срце. И пее Дијамантот што излегол од ноќта на јагленот. Внатрешно крило добива од таа песна сè. Не само во нас, во сè го изедначува со него. Како сè да е крило само, како и шумата над облакот да се крева, глеј. Ништо не влече веќе долу кон ништото и гробот. Сега може цела вечност да шета низ градините плодородни Њутон и нема никогаш по теме јаболко да го удри. Обратна е гравитацијата сега. Повторно како пред падот кобен кон небото само влече таа, кон она што е светло и свето. И сè е крило нераспадливо, како искрата на Светиот Дух што ја носи од огниште до огниште песната на Дијамантот. И пепелта во урната на мртвите дури се буди од неа запалена и пламнува на прагот на новиот ден на Новата Земја и Новото Небо. Сè е од чистата супстанција на светото и не се во недоразбирање повеќе крилото и небото. Водата на Животот е Песната на Дијамантот, поило заедничко на сè. На него доаѓаат заедно со човекот да пијат камењата и и дрвјата, инсектите и ѕвездите, ангелите и ѕверовите. Виолончело полно со лето. Богатство е сè до што ќе се допреш, дури и она до кое не си се допрел, бидејќи и тоа, иако не си свесен, кај тебе како изобилство ита во твојот дом да се вдоми. Сè е богатство, и немаштијата дури. И таа во богатството расте ако е света и чиста, ако е искон. Отпосле дури го сфатија апостолите тоа, зборовите на Учителот кој им рече да тргнат на пат без ништо, без торба и без стап, сами со патот пред себе што води право во срцето на Бог и Божественото. Пее и не запира песната на Дијамантот. Охрабрен од неа, ене, и Човекот гази и пее низ својата рана како да фрла семе во плодна бразда. Веќе е сигурен тој дека низ неа не се пробива како низ длабока клисура на болката и дека нема веќе провев ни јанѕа во неговото срце, дека не се искршени и со меланхолија полни прозорците на неговото битие. Наместо темница ѕвездите во него трупаат сјај донесен директно од вечноста. Сигурен е и не се сомнева човекот дека и нему, како на Оној што се искачи на крстот, раната му стана житна нива, полна со златна пченица од која се меси животодавниот леб. Сигурен е дека и тој е нов - Новиот човек на Новото Небо и Новата Земја, што го зел под мишка своето нераспадливо тело и пее. И јас, Гоја, го гледам тоа, благодарение на Дијамантот што ја мина ноќта на јагленот и ми го проби патот и мене, пробиен за сè, за секоја жива, па дури и нежива материја, за секој атом нагризан пред тоа од молецот на ентропијата. По тој пат на Дијамантот стаса и Новото Небо и Новата Земја. Ох, и Алба и Војвотката, убавина нераспадлива веќе. О, како е моќна сал, до врвот полна со невиност и сјај, песната на Дијамантот што ја победи ноќта, пробивајќи се низ глибот на распаѓањето од едниот на другиот крај на вселената. И кога блесна таму, влечејќи нè и нас ноќта, прогледавме со зракот негов како пророците старозаветни. И видовме - тој Дијамант е Исус!